George Wright ve Rachel Clun

ABD ordusu, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm deniz trafiğini kapsayan bir ablukayı Pazartesi günü uygulamaya koyacağını açıkladı.

Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan diğer ülkelerin gemilerine ise izin verileceği ifade edildi.

İran, deniz ticareti açısından kritik bir öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı saldırılardan sonra fiilen kapatmış durumda.

Bu açıklama, geçtiğimiz hafta sonu Pakistan’da yapılan müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından geldi.

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan’daki görüşmelerin İran’ın “nükleer hedeflerinden vazgeçmeye isteksiz” olması nedeniyle başarısız olduğunu öne sürdü.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, ABD’yi “aşırı ve hukuka aykırı taleplerde bulunmakla” itham etti.

Abluka nasıl uygulanacak?

ABD Deniz Kuvvetleri’nin 2022 tarihli Deniz Harekât Hukuku El Kitabı, ablukanın “düşman bir devlete ait, düşman bir devlet tarafından işgal edilen ya da kontrolü altında bulunan belirli limanlara, havaalanlarına veya kıyı bölgelerine, tüm devletlere ait düşman veya tarafsız gemilerin ve/veya hava araçlarının girişi ya da çıkışını engellemeye yönelik savaşçı bir operasyon” olduğunu tanımlıyor.

Trump, Pakistan’daki görüşmelerin başarısızlığının ardından, İran’ı ve Hürmüz Boğazı’nı kullanacak gemileri tehdit etti ve Pazar günü sosyal medya üzerinden Boğaz’a giriş ve çıkışların ABD’nin denetiminde olacağını duyurdu.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Pazar akşamı yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki ablukayı Pazartesi günü saat 17.00’de başlatacağını bildirdi.

Açıklamada, ablukanın İran limanlarına ve kıyılarına giren ve bu limanlardan ayrılan tüm gemilere, ülke ayrımı gözetmeksizin “tarafsızca” uygulanacağı, “İran dışındaki limanlara giden ve bu limanlardan gelen” gemilerin ise “engellenmeyeceği” vurgulandı.

Trump, ablukanın uygulanmasında diğer ülkelerin de katkıda bulunacağını ifade etti, ancak bu ülkelerin hangileri olduğunu belirtmedi. BBC’nin edindiği bilgilere göre, İngiltere’nin bu ablukada rol alması beklenmiyor.

Trump, Fox News’e yaptığı açıklamada NATO’nun Boğaz’daki “mayınları temizleme” teklifinde bulunduğunu belirterek, Hürmüz Boğazı’nın “çok da uzak olmayan bir gelecekte yeniden kullanıma açılacağını” ifade etti.

Trump, ABD’nin mayın tarama gemilerini bölgeye göndereceğini ve NATO üyesi olan İngiltere’nin de benzer bir adım atacağını söyledi; “Anladığım kadarıyla Birleşik Krallık da dahil birkaç ülke mayın tarama gemileri gönderecek” dedi.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, daha önce yaptığı açıklamada, İngiliz askeri “mayın avlama sistemlerinin” bölgede bulunduğunu bildirmişti.

İngiltere hükümeti sözcüsü, “Küresel ekonomiyi ve ülkemizdeki yaşam maliyetini desteklemek için acilen gerekli olan seyrüsefer özgürlüğü ve Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması gerekliliğini desteklemeye devam ediyoruz” dedi.

Sözcü, Hürmüz Boğazı’nın “ücrete tabi tutulmaması gerektiğini” vurgulayarak, “Fransa ve diğer ortaklarımızla birlikte seyrüsefer özgürlüğünü korumak için acilen geniş bir koalisyon oluşturmak üzere çalışıyoruz.” ifadesini kullandı.

BBC’ye konuşan üç hukuk uzmanı, ablukanın deniz hukukunu ihlal edebileceğini belirtti. Bir uzman, askeri güçle uygulanacak bir ablukanın mevcut ateşkes anlaşmasını ihlal etme riski taşıdığını da dile getirdi.

Hürmüz Boğazı’ndan geçişler neredeyse tamamen durmuş durumda.
13 Nisan TSİ 02.00 itibarıyla, Boğaz’ın giriş ve çıkışında bekleyen
çok sayıda gemi olduğu görülüyor.

ABD’nin Boğaz’da abluka uygulama nedeni nedir?

Coğrafi konumu ve stratejik önemi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı savaşta bir koz olarak kullanmasını sağlıyor.

İran, bu dar ticaret rotasından geçmek isteyen gemilere seçici bir şekilde izin veriyor ve petrol fiyatları giderek artış gösteriyor.

Tahran, Boğaz’ı kullanmak isteyen bazı gemilerden yüksek ücretler talep ediyor.

Trump, Boğaz’ı kapatarak İran hükümeti için önemli bir gelir kaynağını kesebilir. Ancak bu hamle, petrol ve gaz fiyatlarının daha da yükselme riskini de beraberinde getiriyor.

Trump, Fox News’e verdiği röportajda, “İran’ın sevdiklerine petrol satıp, sevmediklerine satmayarak para kazanmasına izin vermeyeceğiz.” dedi ve hedefin bu hayati denizcilik kanalından “ya [gemilerin] hepsinin ya da hiçbirinin” geçişine izin vermek olduğunu ekledi.

Uzmanlar, Trump’ın, ABD’nin belirlediği anlaşma koşullarına İran’ı boyun eğdirmek amacıyla böyle bir açıklama yapmış olabileceği görüşündeler.

CBS’in “Face the Nation” programına katılan Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Mike Turner, ablukanın Hürmüz’deki mevcut duruma çözüm dayatmanın bir yolu olduğunu belirtirken; “Başkan, ‘kimin geçeceğine onların karar vermesine izin vermeyeceğiz’ diyerek müttefiklerimizi ve herkesi masaya çağırıyor.” dedi.

Demokrat senatör Mark Warner ise Pazar günü CNN’e verdiği demeçte, “Boğaz’ı ablukaya almanın, İran’ı Boğaz’ı açmaya nasıl iteceğini anlayamıyorum.” ifadesini kullandı.

Ablukanın olası etkileri nelerdir?

BBC’ye konuşan denizcilik uzmanı Lars Jensen, Trump’ın bu ablukasının kısa vadede bölgede hali hazırda bulunan az sayıdaki gemiyi etkileyeceğini belirtti.

“Bu, gerçekten Amerikalılar tarafından gerçekleştirilirse, yalnızca çok az sayıda gemiyi durduracaktır. Genel olarak bakıldığında, aslında büyük bir değişiklik olmayacaktır.” dedi.

Vespucci Denizcilik CEO’su Jensen, Trump’ın “geçiş için İran’a ücret ödeyen gemilerin güvenli geçişine de izin vermeyeceklerini” açıklamasının etkisinin, bu ücreti ödeyen