Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ), El Kaide’den ayrılarak 8 Aralık 2024’te Suriye’nin başkenti Şam’a girdi. Bu olay, Suriye’deki lider Esad yönetiminin sona ermesiyle sonuçlandı ve Baas Partisi’nin iktidarı, Suriye’de yaklaşık 50 yıl süren bir dönemin sonunu işaret etti.

Arap Sosyalizmi olarak bilinen BAAS modeli, Ortadoğu tarihinde kritik bir yapıya sahip olmuştur. Arapça’da “rönesans” veya “diriliş” anlamına gelen Baas, Arap dünyasının belirli bir devlette birleşmesi fikrini taşır. “Birlik, Özgürlük, Sosyalizm” sloganı ile hareket eden Baas, Arap birliği görevini üstlenmiş ve dış müdahalelere karşı özgürlük mücadelesinde öne çıkmıştır.

BAAS NEDİR?

Baasçılık, “Ölümsüz bir ilkeye sahip tek Arap ulusu”, “Birlik, Özgürlük ve Sosyalizm” ilkeleri üzerine kurulmuştur. Ancak bu ilkeler Suriye’de yalnızca askeri darbelerle hayata geçirilmiş, geleneksel feodal yapılar arasında sosyalizmin yerini alması gerektiği ifade edilmiştir. Ne var ki sonrasında gelen dönem, mezhepçiliğin ve kayırmacılığın hâkimiyetine tanıklık etti.

Özgürlük ilkesi ise Baas Partisi’nin hüküm sürdüğü yerlerde tam anlamıyla hayata geçirilememiştir. Gazetelerin kapatılması, siyasi partilerin yasaklanması ve yıllarca tek parti olarak iktidarda kalması, Baas’ın özgürlük vadini sorgulatmıştır.

ARAP SOSYALİST BAAS PARTİSİ NE ZAMAN KURULDU?

Baas Partisi, 7 Nisan 1947’de, Mişel Eflak, Selahaddin el-Bitar ve Zeki el-Arsuzi tarafından kuruldu. Resmi adı “Hizb el-Ba’ath el-Arabi el-İştiraki” olan parti, “Arap Sosyalist Diriliş (Baas) Partisi” olarak Türkçeye çevrilmiştir. Baas, Arap halkının toprakları üzerinde birlik ve özgürlük mücadelesini benimsemiş, büyük sermayelerin kamulaştırılması, toprak reformu ve sendika hakları gibi sosyalist politikaları savunmuştur.

1952’de Ekrem Havrani’nin Arap Sosyalist Partisi ile birleşerek Arap Sosyalist Baas Partisi adını alması, Suriye siyaseti üzerinde etkili bir güç merkezi oluşturmuştur. 1954 yılında çok partili demokratik seçimlere geçildiğinde, Baas Partisi 142 sandalyeli mecliste 22 sandalye kazanarak mecliste ikinci büyük parti olmuştur.

SURİYE BAAS’ININ İDEOLOJİSİ NEYDİ?

Baas Partisi’nin ideolojik temelleri, Arap milliyetçiliği, sosyalizm ve sekülerizm üzerine kuruluydu. 1958 yılında Mısır ile yapılan birleşme teşebbüsü bu vizyonun bir parçasıydı ancak, 1960’larda Neo-Baas akımı, Marksizm etkisi ile farklı bir yön aldı. 1948’deki Filistin yenilgisi sonrası parti, gençlerin ve işçi sınıfının organizasyonu olarak dikkat çekmişti. 8 Mart 1963’te, askeri bir darbe ile Baas subayları sivil yönetimi devralarak yeni bir dönem başlattı.

ESAD’LARIN ORTAYA ÇIKIŞI

Bu darbe, Baas Partisi’nin eski liderleriyle genç subaylar arasında güç mücadelesinin sonucunda gerçekleşti. Sonuçta 400 kişi hayatını kaybetti ve Baas, Suriye ile Irak’taki bölgesel şubeleri arasında derin bir bölünme yaşandı. 1970’de Hafız Esad’ın iktidara gelmesiyle radikal bir yönetim dön