6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun “Kurumsal yönetim ilkeleri” başlıklı 17. maddesi, halka açık şirketlerde kurumsal yönetim ilkeleri ile uyum raporlarının içeriği, yayımlanması, bu ilkelerin derecelendirilmesi ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esasların belirlenmesini Sermaye Piyasası Kurulu’na yetki vermektedir.

Bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin düzenlemeler, bu maddeye dayanarak hazırlanan Kurumsal Yönetim Tebliği ile şekillendirilmiştir.

Tebliğ kapsamında belirlenen kurallar ise şu şekildedir:

* Yönetim kurulu üyelerinin büyük bir kısmı icra yetkisi bulunmayan üyelerden oluşmalıdır.

* İcrada görevli olmayan yönetim kurulu üyeleri, şirkette başka bir idari görev üstlenmeyen, günlük iş akışına müdahale etmeyen kişiler olarak tanımlanmaktadır.

* Yönetim kurulunda, bağımsızlık koşullarını taşıyan bağımsız üyeler yer almalıdır.

* Yönetim kurulundaki bağımsız üye sayısı, toplam üye sayısının üçte birinden az olamaz ve bu sayı iki kişiden az olmamalıdır.

* Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin görev süresi üç yıl ile sınırlıdır; ancak yeniden aday gösterilerek seçilmeleri mümkündür.

* Bağımsız üye olarak nitelendirilebilmek için aşağıdaki kriterlerin tümünü yerine getirmek gerekmektedir:

a) Şirket, yönetim kontrolü ya da önemli etkisi bulunan ortaklarla, son beş yıl içinde önemli görevler üstlenmemiş olmalıdır ve %5’ten fazla sermaye veya oy hakkına sahip olmamalıdır.

b) Son beş yıl içinde, şirketin denetimi ve diğer önemli hizmetlerini sağlayan şirketlerde yönetici veya yönetim kurulu üyesi olmamak şarttır.

c) Bağımsız üye, görevlerini etkili bir şekilde yerine getirecek mesleki bilgi ve deneyime sahip olmalıdır.

ç) Kamu kurumlarında tam zamanlı çalışmıyor olması gerekmektedir.

d) Türkiye’de vergi mükellefi olarak yerleşik sayılmalıdır.

e) Şirket faaliyetlerine katkıda bulunabilecek, çıkar çatışmalarında tarafsızlık gösterebilecek etik değerlere sahip olmalıdır.

f) Şirket işlerine yeterince zaman ayırabilme kapasitesine sahip olmalıdır.

g) Son on yıl içinde daha fazla altı yıl yönetim kurulu üyeliği yapmamış olmalıdır.

ğ) Aynı kişinin, üçten fazla şirkette bağımsız yönetim kurulu üyesi olmaması gerekmektedir.

h) Tüzel kişi olarak değil, bireysel olarak seçilmiş olmalıdır.

Halka açık şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyeliği belirli şartlar altında zorunlu hale getirilmiştir. Ancak, Türkiye’deki uygulamalarda bu sistemin ideal şekilde işlediğini söylemek zordur.

Yönetim kontrolünü elinde bulunduran kişiler, bu fırsatlardan yeterince faydalanmamaktadırlar. Farklı sektörlerde deneyim sahibi kişilerin bu görevlere seçilmeleri, şirketler için ciddi katkılar sağlayabilir. Çünkü “bağımsızlık” önemli bir değerdir.

Türk Ticaret Kanunu’nda bağımsız yönetim kurulu üyeliği ile ilgili bir düzenleme bulunmadığı için halka kapalı şirketlerde bu zorunluluk yoktur. Ancak, icrai yetki verilmeden bağımsız yönetim kurulu üyeliği seçmek mümkündür. Seçilen bağımsız üyeler, ticaret sicilinde bu unvanla tescil edilmeseler de, yönetim kurulu üyeliği önemli bir adımdır.

Özellikle bağımsız denetim, vergi danışmanlığı, hukuk, risk danışmanlığı, değerleme, kurumsal finans, bankacılık ve bilgi sistemleri gibi alanlarda deneyime sahip kişilerin bağımsız yönetim kurulu üyelikleri için ideal adaylar olduğu görülmektedir.

Bu nedenle, bağımsız yönetim kurulu üyeliği konusunun Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmesi önemli bir ihtiyaçtır.

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarının sınırlandırılması da bu kurumu destekleyecektir. Özellikle, bağımsız üyelerin şirketlerin vergi ve sosyal sigorta borçlarından sorumlu tutulmamalarının, bu kuruma olumlu katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Bu tür düzenlemeler, bağımsız yönetim kurulu üyeliğine seçilmek istemeyenleri de rahatlatacaktır.

Yeminli mali müşavirler (YMM) ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin (SMMM) çalışma usul ve esaslarına ilişkin yakın zamanda yapılan değişiklikle, bu meslek mensuplarının anonim şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyesi olmasının ticari faaliyet sayılmayacağı belirtilmiştir.

Bu durum, meslek mensuplarının bağımsız yönetim kurulu üyesi olma imkanını artırmıştır.

Ancak, bu kişiler, yönetim kurulu üyesi oldukları şirketlere hizmet veremeyeceklerdir. Bu kural, mesleki şirketler ve ortakları için de geçerlidir.

Umarım en kısa sürede Türk Ticaret Kanunu’nda bağımsız yönetim kurulu üyeliği ile ilgili düzenlemeler yapılır!