Baklava, genellikle Ortadoğu’ya ait bir tatlı olarak bilinse de, bu lezzetin hazırlanmasında kullanılan ince hamur katmanları, şerbet ve yemişlerin arkasında karmaşık bir küresel tedarik zinciri yer almaktadır.

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte, bölgesel gerilimler artarken, bir dilim baklavanın ardındaki ekonomik sorunlar gün yüzüne çıkmaya başladı.

Bu durum, özellikle ithalata bağımlı Körfez pazarlarında, baklava yapımında kullanılan fıstık, safran ve diğer temel malzemelerin fiyatlarını olumsuz etkiliyor.

Dubai, Şarika, Acman ve Abu Dabi’de birçok şubesi bulunan bir tatlı dükkanının sahibi Saif ile yaptığımız görüşmede, şu ana kadar fiyatlarda bir artış olmadığını belirtti. Bu durumu, özellikle Ramazan ve Kurban Bayramı öncesinde hammaddelerin büyük miktarlarda stoklanmasına atfetti.

Ancak Saif, hammadde piyasasında ciddi etkilerin yaşandığını vurguluyor.

Özellikle İran menşeli “kal” fıstığın fiyatının, İran ile bağlantılı güzergâhlardaki aksamalar nedeniyle yaklaşık yüzde 15 oranında artış gösterdiğini ifade ediyor.

Bununla birlikte, Suriye Halep fıstığı ve Türk Antep fıstığının hâlâ mevcut olduğunu belirterek, bu durumun fiyat artışlarını sınırlamada etkili olduğunu aktarıyor.

Saif, bazı tüccarların durumu fırsata çevirerek alternatif ürünler bulunmasına rağmen fiyatları yüzde 10 ile 15 arasında artırdığını da ekliyor. İran menşeli kuru üzüm fiyatlarının da yaklaşık yüzde 10 arttığı bildiriliyor.

Dubai’deki bir safran dükkânında çalışan Ali, tedarik zincirindeki sorunlara rağmen piyasanın hâlâ göreli bir denge içinde olduğunu belirtiyor. Ali, 10 gram İran safranının fiyatının yaklaşık 70 Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) dirhemi (yaklaşık 865 TL) olduğunu ve keskin fiyat artışları yaşanmadığını vurguluyor.

Ramazan ayından önce yaklaşık iki kilogramlık bir safran stoğuna sahip olduğunu belirten Ali, bu durumun fiyatların sabit tutulmasına yardımcı olduğunu ekliyor.

Ayrıca safran fiyatlarındaki değişimlerin genellikle petrol fiyatları ve nakliye maliyetleri gibi daha geniş küresel faktörlerle ilişkili olduğunu belirtmektedir. Bu da safran piyasasını uluslararası taşımacılıktaki aksamalar karşısında hassas hale getiriyor.

Birleşmiş Milletler’e bağlı son ekonomik raporlar, küresel petrol ticaretinin neredeyse beşte birinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini ve büyük miktarda doğalgaz, petrokimya ürünü ile temel emtianın bu güzergâhtan taşındığını ortaya koyuyor.

Uluslararası ekonomik analizler, İran’ın boğazdan geçen sevkiyatların aksamaları nedeniyle her gün yüz milyonlarca dolar kaybettiğine dikkat çekiyor. Bu durum, krizin siyasi ve ekonomik boyutları arasındaki etkileşimi gözler önüne seriyor.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle İran fıstığının fiyatı yükseldi.

Körfez dışındaki İran fıstığı pazarı

Körfez ülkelerinde İran fıstığı sevkiyatlarının durdurulmasıyla ilgili olarak İran Fıstığı Derneği’nden Behruz Ağa, BBC Arapça’ya verdiği röportajda, İran ile Körfez ülkeleri arasındaki ticari ilişkilerin geçici olduğunu söyledi:

“Mevcut durum, İran ile güney komşularımız arasında fıstık, safran ve kuru üzüm ihracatını tamamen durdurdu. Ancak bunun kısa süreli olmasını ve işlerin hızla normale dönmesini umuyoruz.”

Ağa, Hürmüz üzerinden ihracatın durması nedeniyle İran fıstığının yerel piyasada bollaştığı ve fiyatının düştüğüne dair haberleri reddetti. İran’ın fıstık ihracatının tek bir pazara dayanmadığını ve Körfez pazarının ötesinde Çin, Hindistan, Avrupa, Latin Amerika ve Afrika gibi birçok pazarın bulunduğunu belirtti.

Ağa, BAE’nin doğrudan bir tüketim pazarından ziyade yeniden ihracat merkezi olduğunu da vurguladı.

Ağa, İran’ın Ağustos ile Şubat ayları arasında Körfez’e, çoğunluğu Dubai’ye olmak üzere 2 ila 3 bin ton arasında fıstık ihraç ettiğini ve bu miktarın İran’ın toplam üretimine göre sınırlı kaldığını ifade ediyor.

“İran’ın fıstık üretimi yaklaşık 220 bin ton. BAE’ye ihraç edilen miktar bu rakamın çok küçük bir bölümünü oluşturuyor” diyor.

2023 yılında BAE, İran’dan yaklaşık 7 bin ton fıstık ithal etti. 2024’te ise aynı ürünün ithalatı yaklaşık 15 bin tona ulaşmış durumda.

Geçen yılın ilk yedi ayında, Ağa’ya göre, İran fıstığının BAE’ye sevkiyatları yaklaşık 12 bin ton oldu ve bunların büyük bölümü yeniden ihracat amacı taşıyordu.

<p class="css-s4cjt0 eea635z0" dir