İzmir Büyükşehir Belediyesi, 94’üncü İzmir Enternasyonal Fuarı (İEF) kapsamında tanıtımını gerçekleştirdiği “Basmane’de Yeniden Basma Atölyesi” projesi ile tarihi bir geleneği yeniden canlandırmayı hedefliyor. Bu projeyle birlikte, Basmane’ye adını veren basma üretim geleneği tekrar hayat bulacak.

İZMİR (İGFA) – İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin tarihi ve kültürel mirasını koruma çabalarını sürdürüyor. Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) ile işbirliği içerisinde hayata geçirilen “Basmane’de Yeniden Basma Atölyesi” projesi, kentin köklü mirasını yeniden canlandırmayı amaçlıyor. Basmane, geçmişte burada kurulan basma üretim tesisleri sayesinde bu projeyle tarihi kimliğine yeniden kavuşacak. Ayrıca, çalışmanın hedefleri arasında Basmane’nin İzmir’in endüstriyel mirasındaki öneminin araştırılması ve geleneksel basmacılık mirasının sürdürülebilir bir üretim modeline dönüştürülmesi yer alıyor. Projenin tanıtımı, Kültürpark’taki İzmir Büyükşehir Belediyesi Sokağı’nda gerçekleştirildi.

“Yeniden basma ile anılan bir bölge olacak”

Bu proje çerçevesinde, Pazaryeri Mahallesi’nde yer alan İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ait Fatma–Mustafa Hasdemir Binası, bir basma deneyim atölyesine dönüştürülüyor. Projenin paydaşları, farklı alanlarda aktif çalışma grupları oluşturarak burada üretim odaklı faaliyetlerde bulunacakları bir kültür, eğitim ve paylaşım merkezi oluşturmayı planlıyor. Ustalar, zanaatkârlar, bilim insanları, sanatçılar, gençler ve meraklıların bir araya geleceği bu mekân, geçmişin renkli hikâyelerini geleceğe taşıyacak. Ayrıca, çalışmayla kadınların ekonomik bağımsızlık kazanmalarına katkı sağlanması, yerel ekonominin ve turizmin canlandırılması, İzmir’in özgün desen ve tasarımlarının modern yöntemlerle yeniden yorumlanması ve ekolojik üretim modellerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

“Müjde vermek istedik”

İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı’na bağlı Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürü Ayşegül Güngören, proje hakkında bilgi verirken, “Basmane’ye adını veren basma zanaatının İzmir’de tanınmasını sağlamak istiyoruz. Ayrıca, bir deneyim atölyesi oluşturarak üretime yönelik adımlar atmayı hedefliyoruz. İzmir Kalkınma Ajansı ve derneklerin desteğiyle bu yola çıktık. Atölyemizi kurmaya başladık ve bu süreçte Basmane halkını bilgilendirmek, ilgi duyan kadınlara eğitim vermek için yeni bir yolculuğa çıkıyoruz. İEF’de projenin müjdesini vermek istedik ve büyük ilgi gördük, bu da bizi memnun ediyor” ifadelerini kullandı.

“İzmir mirasının öne çıkması için çalışıyoruz”

Ayşegül Güngören, İzmir’daki tarihi kent merkezinin önemli bir parçası olan Basmane’ye adını veren basma üretim merkezine dikkat çekerek, “Osmanlı döneminde kadınların baş örtüsü ve yazmalarının basıldığını gösteren kaynaklar mevcut. Ayrıca bazı Avrupa kaynaklarında Smyrna Kumaşı olarak bilinen ve İzmir’de üretildiği düşünülen kumaşlar da bulunuyor. Bu önemli bir kültürel miras. Osmanlı döneminde de önemli bir üretim biçimiydi ve sonrasında ihraç ürünleri haline geldi. Bu bilgilerin derlenip toparlanarak İzmir’in mirasının öne çıkarılması için çalışıyoruz” dedi.

Basmane üretim tesisi, 18. yüzyıl ortalarında Basmane Garı’nın bulunduğu yerde kurulmuştu. 1850’li yıllara kadar aktif olan Basmahane Fabrikası, ithal ürünlere uygulanan düşük vergiler karşısında rekabet edemeyerek kapandı ve yıkıldı. Yerine, Kasaba Demiryolu’nu kente bağlayan gar inşa edildi.

İzmir için önemi

Basmane semti, adını burada kurulan basma üretim tesislerinden almıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda İzmir’in ticari hayatında önemli bir rol oynamış olan bu tesisler, kentin yerel ekonomisini güçlendirmiş ve İzmir’in Avrupa’da basma kumaşlarıyla anılmasını sağlamıştır. Günümüzde Basmane Garı’nın bulunduğu alan, bu üretim tesislerinin yoğunlaştığı bölge olmuştur. Basmane’de doğan geleneksel basmacılığın, Cumhuriyet dönemi sanayileşme hamleleriyle şekillenen Sümerbank çatısı ve yerel ölçekte Nazilli Fabrikası ile evrilmesi, yerel üretim kültürünün dönüşümünü ve ulusal ekonomik politikaların yerel yansımalarını göstermektedir.

Proje, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı’na bağlı Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olup, Sosyal Hizmetler ile Kadın ve Aile Hizmetleri, Kültür ve Sosyal Hizmetler daire başkanlıklarının ilgili birimleri, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) işbirliğiyle hayata geçirilmektedir.