“Uzun ve sağlıklı yaşam” dönemindeyiz. Berfo Ana da bu dönemi 1907-2013 yılları arasında yaşadı; uzun, çok uzun bir hayat sürdü.

Onu hayatta tutan tek şey, 12 Eylül darbesinin ardından kaybolan oğlu Cemil’in akıbetini bulma arzusu oldu. Açtığı boş mezara en azından bir kemiğini koyabilmek, başında dua edebilmek, ona bir miktar su dökebilmek için yaşadı.

“Her Cumartesi’nin Annesi” Berfo Ana, tam 33 yıl boyunca bu amaçla hayatta kaldı. Bu süreçte Cemil’in boş mezarının yanına babası ve ağabeyi defnedildi. Berfo Ana, onların ardından da yaşamaya devam etti. O vefat ettikten sonra, Cemil’in küçük kardeşi Fatma da geçen yıl onlara katıldı.

Berfo Ana

Yeter Gültekin de Berfo Ana gibi, 33 yıl boyunca hakikatin ve adaletin peşinden koştu. Sevgili eşi, ozan Hasret Gültekin, Sivas Madımak’ta katledilen 33’ler arasındaydı. Yeter, Berfo Ana kadar olmasa da mücadele etti, sorular sordu ve bazen sessizliğe büründü. Geçtiğimiz günlerde onu da kaybettik, bu “adaletsiz, hakikatsiz ülke” yüzünden.

Yeter Gültekin

Berfo Ana’dan sonra, hakikat, adalet ve kayıplarının akıbetini arayan pek çok insan oldu. Kayıplarının peşinden koşan, ancak hakikatlerine ulaşamadan hayatını kaybeden birçok insan, onların arasında yer aldı. Bu kişiler arasında, Ahmet Minguzzi’nin adaletini arayan anneler, hayatları alınmış ve çalınmış çocuklar, kadınlar ve erkekler de bulunuyor.

Emine Ocak, iki yıl önce 89 yaşında vefat ettiğinde, 29 yıldır oğlu Hasan’ın akıbetini arıyordu. 1995 yılında, muhtemelen bir gözaltında kaybolmuş olan Hasan’ın cesedi, kimsesizler mezarlığında bulundu.

Emine Ocak

Kadriye Ceylan da “Cumartesi Annesi” oldu. Yıllarca İğneada’da kaybolan oğlu Tolga’yı aradı ve bu “uzun ve sağlıklı yaşam” dönemini yaşadı.

İki oğlu, Seyhan ve Hazni, Dargeçit’teki toplu bir gözaltında götürüldüğünde, Hazni bırakıldı. Asiye Hanım, Seyhan’ın akıbetini öğrenmek için soluğu Jandarma’da aldı. Seyhan’ın peşinden koşan Asiye Doğan, beş yıl boyunca bu adaletsizliğe katlandı. Öldüğünde İstanbul’a gömüldü, onun “Cumartesi”sini eşi Ramazan Doğan devraldı.

O dönemde Başbakan olan Erdoğan, “Bu Cumartesi Anneleri ne istiyor?” dediğinde, Ramazan Doğan “Oğlumdan bir kemiği arıyorum” diyerek yanıtladı. Seyhan’dan bir kemik bulabilmek için yıllarca çabalayan Ramazan Doğan, 2010’da İstanbul’da vefat etti ve Dargeçit’ten uzakta gömüldü.

Sonrasında Seyhan bulundu! İnsan Hakları Derneği ve hakikatin peşindeki kişilerin mücadelesiyle, bir toplu mezar aramasında 13 yaşındaki Seyhan’ın kemikleri keşfedildi. Yıllar sonra, kemik bulabilmek için harcanan çabaların ardından bu durum gerçekleşti. Devlet, kemikleri gizlice gömmeye çalıştı, ancak itirazlar sonucunda Asiye ve Ramazan Doğan’ın naaşları da Seyhan’la birlikte toprağa verildi.

Evladının kemiğine kavuşabilmek işte böyle mümkündü! Adalet arayışındaki yıllardan geriye kalan kendi kemiklerinle buluşarak, “hasret” böyle sona eriyordu.

“Devlette devamlılık” başka bir boyut da içeriyordu. Berfo Ana ile görüşen Başbakan, Cumhurbaşkanı oldu. Seyhan’ın ve diğer kayıpların yok olduğu Jandarma karakolunun iki rütbelisi, bu ülkede ilçe ve belde belediye başkanları oldu. Bodrum’daki başkan, Süleyman Soylu’nun “AKP’ye sert muhalif” olan partisindendi; sonrasında AKP’ye katıldı. Soylu, İçişleri Bakanı oldu ve “devlette devamlılık” Cumartesi Anneleri’ni Galatasaray Lisesi önünden uzaklaştırarak, yerine genç polisleri ve barikatları yerleştirdi.

Berfo Ana’nın 33 yılına Yeter Gültekin’in 33 yılı eklendi. İki anne de hasretleri ve mücadeleleriyle 33 yıl boyunca hayatta kaldı. Yeter, Hasret’ine bir kabristanda kavuşabildi. Berfo Ana’nın yanındaki boş mezar ise hala Cemil’den bir kemiği bekliyor!

Cumhuriyet, demokrasi ve hukuk devleti bağlamında, devletin bu utanç verici tarihinde, “uzun yaşam”ın bir yüzü de kayıplarının hakikatine ve adaletine kavuşabilmek adına, yaşlı veya hasta bedenini dik tutarak inadına yaşamaya çalışmaktı.

Not: Yıllar önce, eski Siya Siyabend’den “Hemo ve Dede” isimli eserden bir yazımda Berfo Ana şarkısı oluşturulmuştu. Geçtiğimiz günlerde o şarkıyı ilk kez canlı dinledim. Yüreklerine sağlık. İnadına yaşamaya ve inadına saygı göstermeye devam.