Çanakkale Savaşları, üzerinden 110 yıl geçmesine rağmen, birçok detayın gün yüzüne çıkmasına devam ediyor. Geçmişte yaşanan bu savaş sırasında, İngiliz askerlerinin kıyılara vuran mektupları, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı bünyesindeki Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi’nde yapılan çeviri çalışmaları ile Türkçeye çevrilmiş ve araştırmacıların kullanımına sunulmuştur. Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi’nin etkisiyle, Çanakkale Cephesi’ne ait çok önemli belgelerin toplandığını aktaran İsmail Kaşdemir, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı, “Son zamanlarda incelediğimiz belgelerde, Çanakkale Cephesi’nin büyüklüğü ve önemi ile ilgili bilgiler elde ettik. Bu belgeler, savaşın şiddetini ve Türk tarafının gösterdiği savunma gücünü, Türklerin vatana bağlılık duygularını yansıtan önemli anekdotlar içeriyor,” dedi.

Kaşdemir, bu belgelerin ziyaretçilere açık hale getirildiğini ve söz konusu merkezin, Çanakkale Cephesi ile bu savaş hakkında araştırma yapan tarihçiler için önemli bir kaynak olduğunu belirtti. Merkezdeki dijital mecralara da gönderilen bu belgelerin, tarih araştırmacılarının daha geniş ve ayrıntılı bilgilere ulaşmalarını sağladığını vurguladı. “Artık Çanakkale Cephesi hakkında bilgi almak isteyenler, merkezimizi ziyaret etmeden de dijital kaynaklarımız aracılığıyla bu bilgilere erişebilir,” dedi.

Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi’nde yapılan çeviri çalışmalarında, bazı mektuplarda yer alan ifadeler dikkat çekmektedir. Örneğin, bir mektupta “Mermi parçaları ölüm saçıyor. Buradan sağ kurtulacak olanlar büyük olanlardır,” ifadesi savaşın korkunç atmosferini yansıtıyor. Başka bir mektupta ise “Türk ateşi siperlerimizi tahrip etti” deniyor, bu da düşman askerlerinin karşılaştıkları zorlukları gözler önüne seriyor.

Bununla birlikte, düşman askerlerinin moral durumlarıyla ilgili yer alan ifadeler de dikkate değerdir. “Bir Türk mermisi 5 kişinin ölmesine ve 4 kişinin yaralanmasına sebep olmuştur. Artık bu acı duruma alıştık,” şeklindeki ifadeler, düşman askerlerinin karşılaştıkları kayıplara alışmaya başladıklarını göstermektedir. 12 Kasım 1915 tarihli bir mektupta ise “Geçen gün ön hattaki siperlere çıktık. Burası çok tehlikelidir. Bundan sonra bir daha ileri siperlere çıkmayacağımı ümit ediyorum,” denilmektedir.

Savaşın bir diğer yönü olarak, tarihçiler ve araştırmacılar, arşivlerde yer alan belgelerin içeriği ve önemi hakkında bilgiler sunmaktadır. Kaşdemir, Merkez’in arşivindeki belgelerin zenginliğine dikkati çekerek, bu belgelerin hem Türk hem de düşman tarafının savaş anılarını aktardığına vurgu yapmıştır. “22 ay 2 günden beri Arıburnu’nda siperlerdayız. Daima Türklerin kahredici ateşlerine maruz kalıyoruz. Fransa Cephesi’ndeki savaş buradakinin yanında bir hiç gibi kalıyor,” ifadesi ile de, savaşın ciddiyeti ve olumsuz koşulların sürdüğünü göstermektedir.

Çanakkale Savaşları’nın tarihi süreci boyunca, özellikle düşman askerlerinin Türk savunmasına karşı duyduğu hayranlık ve korku da belgelerde yerini almıştır. “Türkler bir saatte 150 mermi atıyorlar” notu, Türklerin askeri yeteneklerinin takdir edildiğini gösteren bir başka önemli anektottur. Katılımcıların ruh hallerini ve stratejik durumlarını anlamak bakımından bu tür belgelerin incelenmesi büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak, Ç