Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 2023 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu Teklifi ile 2025 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi hakkında 182 ve 673 sayfalık “karşı oy yazısı” (şerh) sundu. CHP’nin bu şerhinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ile olan ilişkisi eleştirildi. CHP, Meclis’in bütçe sunumunu yapmayan bir cumhurbaşkanına soru sorma yetkisinin dahi bulunmadığını ve bu durumun demokrasinin temel haklarından biri olan bütçe hakkının ihlali anlamına geldiğini savundu. Ayrıca, bütçe sunumunun cumhurbaşkanı yardımcısı tarafından yapılmasının, anayasanın ihlaline neden olduğunu vurguladı.

TBMM Genel Kurulu, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş başkanlığında toplandı. 2025 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi ve 2023 Kesin Hesap Kanunu teklifinin görüşmeleri, 20 Aralık 2023 tarihine kadar sürecek. Görüşmelerin ilk gününde Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın soruları yanıtlamasıyla sona erdi. Genel Kurulda, AKP Genel Başkan Vekili Efkan Ala, AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, CHP Genel Başkanı Özgür Özel, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu gibi önemli isimler konuşma yaptı.

CHP’nin 2025 bütçesine yönelik şerhinin başında “Manzara-i Umumiye” başlığı altında genel bir değerlendirme yapıldı. Raporlarda, Sayıştay’ın denetim yetkisinin fiilen ortadan kaldırıldığı, kamu zararına ilişkin hususların raporlarda yer almadığı belirtildi. Sayıştay raporlarının çoğunun, rapor okuma komiteleri tarafından sansürlendiği ve bazı denetim raporlarının içeriğinde kişi veya kurum adlarının gizlendiği ifade edildi.

Ayrıca, TBMM’nin denetim yetkisinin önemli ölçüde kısıtlandığı belirtildi. Kamu-özel işbirliği (KÖİ) kapsamında yürütülen projelerin Sayıştay denetiminden etkili sonuç alınamadığına dikkat çekildi. Özel hastanelerde yolsuzlukların tespit edilememesi de kamuoyu tarafından sorgulandı.

“Devlet Partizanlaşıyor”

CHP’nin raporunda kamu hizmetine girme konusunda eşitlik ve liyakat ilkelerinin etkisiz hale getirildiği, devlet aygıtında partizanlaşmanın arttığı vurgulandı. Anayasa’nın toplumda hukuka olan inancı ve saygıyı yok edecek şekilde iç tutarlılığını kaybettiği ortaya kondu. Daha sonra, cumhurbaşkanının TBMM’yi muhatap almadığı, TBMM’nin bütçe sunumunu yapmadığı ve böylelikle demokrasinin önemli bir unsuru olan bütçe hakkının kaybedildiği ifade edildi.

“İkinci bir Hazine”

Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) kurulmasının kamu mali yapısında ciddi tahribatlara yol açtığı öne sürüldü. TVF’nin ikinci bir Hazine gibi çalıştığı, kârlı kuruluşları bünyesine aldığı ve Sayıştay denetimi dışında kaldığı belirtildi. KÖİ projeleri için önümüzdeki üç yılda yapılacak 689 milyar lira ödemelerin, döviz kurundaki artış yüzünden bütçeye büyük yük getireceği ifade edildi.

Son olarak, 2023 bütçesi ile ilgili olarak, başlangıç ödenekleri ile yıl sonu ödenekleri arasında 1.3 trilyon lira fark olduğuna dikkat çekilerek, bu durumun açıklanmadığı ve Sayıştay’ın 2023 genel uygunluk bildiriminde anayasaya aykırı olan durumlardan bahsedilmediği belirtildi. Böylece, TBMM adına denetim yapan Sayıştay tarafından hazırlanan raporlarda KÖİ projeleri nedeniyle kamu maliyesinin riskleri konusunda da değerlendirme yapılmadığı iddia edildi.