Pekin, ABD askerî tedarikçilerinin savaş uçakları ve füze sistemleri için gerekli olan bazı özel nadir toprak mıknatısları için ihracat izni verme sözü vermedi. Bu durum, ABD’nin askeri kullanım endişeleri nedeniyle Çin’in gelişmiş yapay zeka çipleri alımına yönelik ihracat kısıtlamalarını sürdürmesiyle bağlantılı.

Geçtiğimiz hafta Londra’da gerçekleştirilen görüşmelerde, Çinli yetkililerin, askeri amaçlı nadir toprak mıknatısları üzerindeki ihracat kontrollerinin kaldırılmasına dair ilerlemeyi, ABD’nin Çin’e en gelişmiş yapay zeka çipleri için uyguladığı uzun süreli kısıtlamalarla ilişkilendirdiği belirtildi. Bu durum, daha önce opioid kaçakçılığı, tarifeler ve Çin’in ticaret fazlası gibi konuları kapsayan ticaret müzakerelerinde yeni bir dönüm noktasını ifade ediyor.

Her iki kaynağa göre, ABD yetkilileri, geçen ay Cenevre’de alınan 10 Ağustos tarihli karardan itibaren devam eden tarifeleri 90 gün daha uzatmayı düşündüklerini ifade etti. Bu gelişme, iki büyük ekonomik güç arasında daha kalıcı bir ticaret anlaşması sağlanmadan önce başka bir yolun olamayabileceğini ortaya koyuyor.

Londra görüşmeleriyle ilgili bilgi veren iki kişi, her iki tarafın da yaptıkları açıklamaları dikkatle izlediği için anonim kalmayı tercih etti. Beyaz Saray, Dışişleri Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı’na yaptıkları yorum taleplerine hemen yanıt verilmedi. Çin’in Dışişleri ve Ticaret Bakanlıkları ise gelen faks taleplerine yanıt vermedi.

Başkan Trump, Çarşamba günü Londra’da yaptığı açıklamada, Amerikalı ve Çinli müzakereciler arasında varılan el sıkışma anlaşmasının “olağanüstü” olduğunu belirtti ve ekledi, “İhtiyacımız olan her şeye sahibiz ve bunu etkili bir şekilde kullanacağız. Umarım onlar da aynı şeyi yapar.”

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin’e yönelik yapay zeka çipi ihracatına ilişkin kısıtlamaların, nadir toprak elementlerine erişim karşılığında hafifletilmesi konusunda “bir karşılıklılık” olmadığını kaydetti.

ÇİN BOĞAZI TUTMA

Ancak, Çin’in silah sistemleri için gerekli olan nadir toprak mıknatısları üzerindeki baskısı, potansiyel bir çatışma noktası olmaya devam ediyor. Çin, nadir toprak elementlerinin küresel üretiminde lider konumda ve rafinasyon ile işleme konusunda adeta tekel oluşturmuş durumda.

Geçtiğimiz ay Cenevre’de ikili gümrük tarifelerinin üç haneli seviyelere düşürülmesi için yapılan anlaşma, Pekin’in nisan ayında yürürlüğe giren kritik minerallerin ihracatına yönelik kısıtlamalar nedeniyle zora girmişti.

Bu bağlamda Trump yönetimi, yarı iletken tasarım yazılımları, Çin menşeli jet motorları ve diğer ürünlerin Çin’e gönderimini engelleyen ihracat kontrollerine başvurdu.

Londra görüşmelerinde, Çin, halihazırda bekleyen on binlerce askeri olmayan ABD üreticisinden nadir toprak ihracat başvurularının onayını hızlandırma sözü verdi. Bu lisansların altı aylık süre zarfında geçerli olacağı ifade edildi. Ayrıca, güvenilir ABD şirketleri için lisans onay sürecini hızlandırmak amacıyla bir “yeşil kanal” kurulması önerildi.

İlk veriler umut vericiydi; Çinli nadir toprak mıknatısı üreticisi JL MAG Rare-Earth, Çarşamba günü ABD’yi de kapsayan ihracat lisansları aldığını duyurdu. Çin Ticaret Bakanlığı da bazı “uygun başvurular” için ihracat lisanslarını onayladığını doğruladı.

Lakin, Çin’in Londra’da kararlaştırılan hızlı onay süreçlerinin dışında kalan özel nadir topraklar, özellikle askeri uygulamalar için gerekli olan samaryum açısından taviz vermeyecekleri ifade edildi. Otomobil üreticileri ve diğer sektörler, disprozyum ve terbiyum gibi başka nadir toprak mıknatıslarına büyük ölçüde ihtiyaç duymaktadır.

BÜYÜK SORUNLAR DEVAM EDİYOR

Londra’da gerçekleştirilen acele toplantı, Trump ve Çin lideri Xi Jinping arasında geçen hafta yapılan bir görüşmenin hemen ardından gerçekleşti. Trump, ABD’nin Çin’e uygulayacağı tarifelerin %55 olacağını belirtirken, Çin, ABD’den %10 oranında vergi almayı kabul etti.

Trump, başlangıçta Çin’e, ABD’ye olan büyük ticaret fazlası ve Pekin’in opioid fentanil akışını durdurmadaki başarısızlığı nedeniyle gümrük vergileri uygulamayı tercih etti.

Çinli analistler, Cenevre’de varılan 10 Ağustos tarihine kadar daha fazla ilerleme kaydedilmesini umutsuz karşılıyor. Çin Sosyal Bilimler Akademisi Amerikan Araştırmaları Enstitüsü’nden ABD-Çin uzmanı Liu Weidong, “Bazı endişelerin geçici olarak karşılıklı olarak aşılması mümkün, fakat temel ticaret dengesizliği sorunu bu süreçte ve muhtemelen Trump’ın kalan döneminde çözülemez,” dedi.

Bilgilere ulaşılan başka bir kişi, Ağustos ayındaki son tarihin uzatılmasının, Trump yönetimine, ABD mahkemesinde devam eden tarifelere karşı yasal itirazda bulunan Trump, olumsuz bir sonuç alırsa, USTR’nin 301. Bölümü yetkisi altında Çin’e daha yüksek tarifeler uygulamak için alternatif bir hak iddia etme konusunda ek zaman tanıyabileceğini dile getirdi.

Brookings Enstitüsü’nden John L. Thornton, Çin Merkezi Direktörü Ryan Hass, çözülemeyen sorunların, Trump yönetiminin Çin ile ticaret hedeflerini ilerletme konusundaki zorluklarını gözler önüne serdiğini ve Pekin’in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolünün Washington’a karşı bir koz olarak kullanılma arzusunun bu zorlukları artırdığını ifade etti.

Hass, “Trump ekibinin, Trump’ın önceliklerini orantısız bir şekilde karşılayan Çin ile bir daha ticaret anlaşması yapamayacaklarını fark etmeleri için birkaç zorlu durumla karşılaşmaları gerekecek,” dedi.