Çin Ticaret Bakanlığı, 4 Nisan 2025 tarihinden itibaren samaryum, gadolinyum, terbiyum, disprosyum, lütesyum, skandiyum, itriyum gibi 7 kategori orta ve ağır nadir metalin ihracat kontrol listesine alınacağını duyurdu. Yapılan açıklamada, bu elementlerin ihracatı için Çinli tedarikçilerin hükümet izni alması gerektiği vurgulandı. Bunun yanı sıra, Çin gümrük yetkilileri, kısıtlanan elementleri içeren sevkiyatlar üzerinde de denetim uygulayarak, şüpheli görülen gönderilere el koyma hakkına sahip olacaklar.

Söz konusu nadir toprak elementleri, küresel üretim zincirinde kritik bir rol oynamaktadır. Çin, bu elementlerin küresel arzının büyük bir kısmını karşılamakta ve onları silah sistemlerinden yüksek performans motorlarına, nükleer reaktörlerden elektronik ve optik donanımlara, uzay araçlarından tıbbi görüntüleme makineleri, batarya ve yakıt hücreleri ile yarı iletken ve süper iletkenlere kadar birçok sektörde kullanılmaktadır.

Çin, 17 grup nadir toprak elementinin yaklaşık %90’ını üreterek, bu alandaki küresel hakimiyetini ekonomik bir koz haline dönüştürmek istemektedir. Bu ihracat kısıtlaması, Pekin hükümetinin kendi stratejik çıkarlarını koruma amacı gütmekte ve özellikle ABD’nin uygulamalarına bir yanıt olarak değerlendirilmektedir.

Özellikle 3 Aralık 2024 tarihinde Pekin yönetimi, ABD’nin savunma ve silah sistemlerinde yaygın olarak kullanılan galyum, germanyum ve antimuan gibi nadir toprak elementlerine yönelik ihracat yasağı getirmiştir. Ayrıca, batarya ve yakıt hücresi üretiminde kritik bir rol oynayan grafit ve türevleri için de benzer kısıtlamalar uygulamıştır.

Çin’e Yüzde 24 Olan Vergi Yüzde 34’e Çıkarıldı

Bu gelişmelerin altındaki sebep, ABD Başkanı Donald Trump’ın, karşılıklı tarifeler çerçevesinde Çin’e ek yüzde 34 gümrük tarifesi getireceğini açıklamış olmasıdır. Washington yönetimi, Çin’e uygulanan yüzde 10’luk baz tarifeye ilave olarak, %24’lük bir “karşılıklı tarife” ekleyerek toplamda %34 oranında bir gümrük vergisi artışını gündeme getirmiştir. Dolayısıyla, yeni tarife artışları ile ABD’nin Çin’den ithal ürünlere uyguladığı asgari gümrük tarifesi, %54 seviyesine ulaşmıştır.

Bu tür önlemler, küresel tedarik zincirlerinde önemli değişikliklere yol açabilirken, Çin’in stratejik kaygıları üzerinde de doğrudan etkili olmaktadır. Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki bu kontrolü, uluslararası ticaret ve stratejik ilişkiler açısından mühim bir etken haline gelmektedir. Dolayısıyla, bu tür gelişmeler yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmakla kalmayacak, aynı zamanda siyasi ve askeri dengeleri de etkileyecektir.

Özetle, Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kısıtlaması, küresel ticarette önemli yankılar uyandırırken, ABD ile yaşanan ticaret savaşlarının bir parçası olarak şekillenmektedir. Bu durum, özellikle teknoloji ve savunma sanayii gibi sektörlerde, ülkelerin stratejik hamlelerini gözden geçirmelerine neden olabilecek bir gelişmedir.