Çocukların internet ve sosyal medya erişimlerinin kısıtlanmasına yönelik yasal düzenlemenin, Meclis’in geçmişteki çalışmalarını göz ardı ettiği ve iktidarın bu konudaki tutumunun dikkate alınmadığı ifade ediliyor.

Çocuklara yönelik internet kısıtlamalarının yanı sıra, Darülaceze’ye bağış ve yardımların teşvik edilmesi ile gıda bankacılığı gibi düzenlemeleri içeren torba kanun teklifi, TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu tarafından görüşülüp kabul edilmiştir.

Komisyon üyesi CHP, konuyla ilgili kapsamlı bir rapor hazırlayarak muhalefet şerhini sundu.

*

Rapor, birbiriyle bağlantısız 14 ayrı kanunda değişiklik yapan metnin TBMM’de yasalaştırılma sürecinde usul eksiklikleri olduğunu belirtiyor. Kanun teklifinin tali komisyonlarda yeterince görüşülmediği vurgulanıyor.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin TBMM’nin nitelikli yasa yapma yetkisini kısıtladığı ifade edilen muhalefet şerhinde şu ifadelere yer verildi:

“Kanun tekliflerinin hazırlanma ve TBMM’ye komisyonlara sunulma süreçlerinde belirsiz ve düşük profilli bir yapı ortaya çıkmaktadır. Türkiye, ‘istismarcı anayasa değişikliğinin istismarcı uygulaması’ ile Anayasal devlet olma özelliğinden uzaklaşmıştır.”

CHP’nin muhalefet şerhi raporunda dikkat çeken başlık ve değerlendirmeler şunlardır:

Darülaceze’ye teşvik ve bağış, yoksulluğun itirafı

İstanbul merkezli Darülaceze, bu kanun teklifi ile ülke genelinde ve yurtdışında yaygınlaştırılmak istenmektedir. Teşvik modeli ile bağışlara vergi muafiyeti getirilmekte ve bu modelin yurtdışına taşınması hedeflenmektedir. Bu durum, derin yoksulluğun bir itirafı ve kamu kaynakları yerine bağışlarla sürdürülecek bir ihtiyaç biçiminin pekiştirilmesidir. Sosyal devlet anlayışı ise şeffaf, denetlenebilir ve hak temelli bir yaklaşımı gerektirir.

Bütçede yaşlı ve güçsüz nüfus göz ardı ediliyor

Türkiye’de nüfusun yüzde 11,1’i, yani yaklaşık 9,5 milyon kişi 65 yaş ve üzerindedir. Bu grup içinde bakım ihtiyacı olan 75 yaş üzeri bireylerin sayısı yaklaşık 3 milyon 600 bindir. Yaşlı nüfus artışı, sağlık ve sosyal güvenlik sistemlerini en fazla etkileyecek olan faktördür. Bu nedenle ek bütçeleme gereklidir. Ancak, 2026 yılı Aile Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi, merkezi yönetim bütçesinin yalnızca yüzde 2,8’ini oluşturmaktadır ve bu durum yetersizdir.

Risk taşıyor

Darülaceze modeli, köklü geçmişi ile İstanbul’daki hizmetlerini sürdürmelidir; ancak bu sistemin ülke genelinde kamu kaynaklarına ağırlık verilerek ve bütçelerle yürütülmesi gerekmektedir. Yurtdışına çıkış ve vergi muafiyetinin kontrolsüz bir şekilde devam etmesi, tarihi usulsüzlükleri hatırlatmakta ve risk taşımaktadır.

Muhalefet şerhinde, çocukların internetin zararlı yönlerinden korunması ve dijital bağımlılıkla ilgili yeni düzenlemelerin, geçmişteki kanun tekliflerini göz ardı ederek yasalaştırılacağına dikkat çekilmiştir.

4 ayrı komisyonda karar alınmıştı

TBMM, 2018-2026 yılları arasında dijital bağımlılık, çocukların internetin zararlı yönlerinden korunması, dijital okuryazarlık ve bilinçli ebeveynlik konularında 4 farklı araştırma komisyonunda kararlar almıştır. Tüm partilerin uzlaşısıyla yasal öneriler belirlenmiş ve kamu kurumlarına hangi tarihte hangi görevleri tamamlamaları gerektiği kayda geçirilmiştir.

Hiçbiri dikkate alınmadı

Yeni kanun teklifi görüşülürken, daha önce benzer konularda kurulmuş olan 4 komisyonda alınan kararların, iktidarın son yasayla “yok” sayması eleştirilmiştir. O komisyonlar şunlardır:

2018 – Uyuşturucu Madde Bağımlılığı ve Diğer Bağımlılık Türleri hakkında araştırma komisyonu

2020 – İnternet bağımlılığı hakkında araştırma komisyonu

2026 – Suça sürüklenen çocuklarla ilgili komisyon

2026 – Çocuklar ve gençlere karşı şiddetle ilgili araştırma komisyonu

CHP’nin muhalefet şerhi raporunda, Meclis çatısı altında bürokrasinin de katkıda bulunduğu 8 yıllık bir geçmiş varken, yeni yasa teklifinde önceki önerilerin bulunmadığına dikkat çekilmekte ve komisyonların hafızasının canlı tutulmasının önemli olduğu vurgulanmaktadır.

Sansüre gidecek maddeler metinden çıkarılmalı:

İktidarın kanun teklifi görüşülürken muhalefet milletvekilleri, genel yasaklar yerine yaş kategorilerine göre içerik düzenlemeleri, ebeveyn denetimlerini, risk değerlendirmelerini, uygulanabilir cezai yaptırımları ve denetimleri daha etkin hale getirecek bir mekanizma kurulmasını önermiştir. Bu önerilerin çoğu, son 8 yılda TBMM’de çalışılmış ve üzerinde mutabık kalınmış metinlere dayanmaktadır.

Ayrıca, “sansüre gidebilecek maddelerin metinden çıkarılması” gerektiği ve dijital bağımlılık sorununun çözümünün, çocukların üstün yararı ve özgürlükleri kapsamında etkili denetim ve hesap verme kültürü ile sağlanması gerektiği belirtilmiştir.

Ancak iktidarı temsil eden milletvekilleri, komisyonda görüşmeler sürerken bu yaklaşımı dikkate almadı.

CHP’nin bu yeni torba kanunla ilgili muhalefet şerhini okurken, Genel Başkan Özgür Özel’in ara seçim konusundaki açıklamaları da gündeme geldi. Özel, TBMM’nin işlevlerini TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a hatırlattı.

İktidarın, Meclis’i kendi amaçları doğrultusunda kullandığı ve yalnızca kendi istediği zaman başvurduğu bir makam olarak gördüğü gerçeği oldukça açık bir şekilde ortada.

Belki de bu önemli sorunun çözümü, mevcut TBMM’nin kuvvetler ayrılığına dayalı sistemin bir parçası olarak işlev göstermediğini kabul etmekten geçiyor.