Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde tarihin en büyük felaketiyle karşılaştı. Kahramanmaraş merkezli depremler, 11 ilde büyük yıkıma yol açarak 53 bin 697 kişinin hayatını kaybetmesine ve 107 bin 213 kişinin yaralanmasına neden oldu.

14 milyonun üzerinde vatandaşı etkileyen bu felaketin üzerinden 3 yıl geçmesine rağmen yaralar henüz sarılamadı. Cumhurbaşkanlığı Strateji Başkanlığı’nın raporuna göre, 26 Ocak 2026 itibarıyla 360 bin kişi 126 bin konteynerde yaşamını sürdürmekte. Depremzedeler, üçüncü yıllarını da ev özlemiyle konteynerlerde geçirmek zorunda kalıyor.

Hatay’da depremde hayatını kaybedenler için düzenlenen anma törenleri, sessiz bir yürüyüşle başladı.

SORUNLAR DAĞ GİBİ

Şubat 2025’te, depremin ikinci yılında 649 bin kişi konteynerlerde yaşıyordu. Bir yıl sonra durum pek değişmemiş durumda. Özellikle Hatay’da 112 bin kişi hâlâ konteynerlerde yaşamaya devam ediyor. Bölgedeki vatandaşlar, temiz su, sağlık ve eğitim hizmetlerine ulaşmakta ciddi zorluklar yaşıyor.

Hatay’da 133 bin 685 konut, 12 bin 868 köy evi ve 7 bin 202 işyeriyle toplam 153 bin 755 bağımsız birim kağıt üzerinde tamamlanmış durumda. Ancak, depremzedeler eksiklikler nedeniyle bu konutlara yerleşemiyor. Altyapı, üst yapı, peyzaj, sosyal donatı, ulaşım ve güvenlik başta olmak üzere birçok sorun hâlâ devam ediyor.

DEPREM DEĞİL ÇÜRÜK BİNA

17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen 7.4 büyüklüğündeki Marmara Depremi’nde 19 bin kişi hayatını kaybetmişti. Oysa 1999-2024 yılları arasında Japonya, Tayvan, Şili, Azerbaycan ve Özbekistan’da yaşanan 7.7 ile 9.1 büyüklüğündeki depremlerde ölü sayısı 700’ü geçmedi. 2003 yılında Japonya’da 8.3 büyüklüğündeki depremde ise hiç kimse hayatını kaybetmedi. Bu durum, “Deprem değil çürük bina öldürür” sözünü bir kez daha kanıtladı.

Ölenler mezarda sorumlu dışarıda

Deprem sonrası başlayan yargılamalar, ağır bir şekilde ilerliyor. Bölgede “Ölenler mezarda, sorumlular dışarıda” yorumları yapılmakta. Birçok ilde yıkılan binalar ve ölümler olmasına rağmen kamu görevlileri hakkında yargılama izni verilmedi. Müteahhitler tutuklanmış olsa da, ilk duruşmada serbest bırakıldılar. KKTC’li sporcu çocukların hayatını kaybettiği Adıyaman’daki İsias Otel faciasında verilen hafif hapis cezaları ise büyük tepki topladı. Bazı müteahhitlere ise ‘iyi hal indirimi’ uygulandı.

Eşi kolu bacakları enkazda kalan bir kadın, bu durumun derin acısını yaşıyor.

Eğitim sorun yumağı

Deprem bölgelerinde konteynerlerde üçüncü kış yaşanıyor ve eğitim ile sağlıkta aksamalar devam etmekte. Çocuklar, ısınma sorunu yaşayan kalabalık konteyner sınıflar içinde eğitim alıyor. Sadece Hatay’da 80 bin öğrenci konteyner okullarda eğitim görmekte. Okulların yetersizliği nedeniyle ikili öğretime geçildi. Hijyen sorunları da yaşanıyor, velilerden temizlik için ‘bağış’ talep ediliyor. Adıyaman’da 13 bin 800 öğrenci taşımalı eğitime devam etmekte; öğrencilerin yüzde 62’si beslenme desteği alamıyor. Malatya’da 2 bin 200 derslik planlandı fakat bunlardan yalnızca 857’si tamamlandı. Kahramanmaraş’ta ise hâlâ 365 okul kullanılmaz durumda bulunuyor.

Toplanan 182 milyar TL deprem vergisi nerede?

1999 yılındaki “Büyük Marmara Depremi” sonrasında, 26 Kasım 1999’da Resmi Gazete’de yayımlanan 4481 sayılı Kanun ile “Özel İletişim Vergisi” adı altında depreme hazırlık vergisi alınmaya başlandı. Geçici olarak belirlenen bu vergi, 2000 yılı sonunda kaldırılmadı ve 23 Kasım 2000’de TBMM’de kabul edilen 4605 sayılı kanun ile kalıcı hale getirildi. Çeyrek yüzyıldır vatandaşlardan “Sizi dayanıklı binalara kavuşturacağız” vaadiyle para toplandı. 2000-2025 yılları arasında toplamda 182 milyar 37 milyon TL toplandı.