Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinin etkileri, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde büyük yıkımlara yol açtı. Bu deprem felaketi sırasında, Malatya ilinin Yeşilyurt ilçesindeki Özalper Mahallesi’nde yer alan Hayat Sitesi’nin A1 bloğu tamamen yıkılmış, toplamda 16 kişi enkaz altında kalarak hayatını kaybetmiş, 2 kişi ise yaralanmıştır. Bu durum, Malatya’nın depreme karşı yapı güvenliğinin sorgulanmasına neden olmuştur.

Malatya 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam eden dava sürecinin önemli bir parçası, Konya Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü tarafından hazırlanan ikinci bilirkişi raporudur. 71 sayfa uzunluğundaki bu raporda, Hayat Sitesi’nin A1, A2, B1 ve B2 bloklarının deprem sırasında yıkılma nedenleri ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Rapor, inşaat mühendisleri tarafından hazırlanmış ve çeşitli maddelerde yıkım sebepleri açıkça belirtilmiştir.

Bilirkişi raporuna göre, Hayat Sitesi A1 Blok’un yıkılmasının ana sebepleri arasında mimari ve statik projedeki hatalar ön plandadır. Öncelikle, zemin kat için belirlenen yükseklik ölçülerine uyulmamış, zemin kat yüksekliği artırılarak kaçak asma kat eklenmiştir. Bu durum, zemin kat imalatlarında belirlenen şartların dışına çıkılmasına ve dolayısıyla kolonlardaki rijitliğin azalmasına yol açmıştır. Bu durum aynı zamanda ‘yumuşak kat etkisi’ olarak bilinen bir durumu da ortaya çıkarmıştır. Normal katların döşemeleri öngörülen kirişli plak döşeme yerine asmolen döşemelerle yapılmış ve yapı ağarlığı bu nedenle artmıştır.

Rapor ayrıca, statik hesap raporları üzerinde yapılan incelemelerde ciddi eksiklikler olduğunu göstermektedir. Deprem hesabı sadece zemin kat kolonları için yapılmış, diğer taşıyıcı elemanlar göz ardı edilmiştir. Bu durum, inşa edilen yapının deprem dayanıklılığının yeterli düzeyde olmasını engellemiştir. Özellikle kolon-enine donatıların hesaplamaları yapılmamış ve bazı kolonlar, gerekli olan boyuna donatı oranlarını dahi sağlayamamıştır. Statik projenin çözümünde etriye sıklaştırmasının gösterilmemesi, yıkımda önemli bir etken olmuştur.

Bu raporda belirtilen diğer yıkım nedenleri arasında, bodrum katın ortak olarak inşa edilmesi sonucu yapı dinamiğinin değiştirilmesi, zemin kattaki döşemenin izinsiz olarak delindikten sonra merdiven eklenmesi gibi usulsüzlükler bulunmaktadır. Ayrıca, yapıların taşıyıcı sisteminde kullanılan beton malzemesi dayanım açısından da yetersiz bulunmuş, bu da yapının güvenliğini tehlikeye sokmuştur. Raporun devamında, tüm bu işlemlere ilişkin gerekli projelerin, ruhsat izinlerinin veya hesap raporlarının bulunmadığı belirtilmiştir. Bahsedilen yapının, çeşitli tarihlerdeki yönetmelik ve standartlara da aykırı olarak yapı kullanma izinleri alması dikkat çekmiştir.

Binanın Yıkılmasında Sorumluluk Üstlenenler

Yıkılmanın ana kusurlarını belirten rapor, çeşitli sorumlu kişi ve birimleri de sıralamaktadır. Asli kusurlular arasında Yapı Sahibi ve Müteahhit Mahmut Bingül, Yapı Sahibi Ahmet Bingül, A1 blok zemin kattaki işyeri sahibi Suat Sarın, fenni mesul Metin Karataş ve statik proje sorumlusu olan M. Şerif Yenier bulunmaktadır. Yıkımın gerçekleşmesinde bu kişilerin, inşaata ilişkin yetersiz takip ve kontrol uygulamaları büyük rol oynamıştır.

Rapor, yıkımın gerçekleşmesine dolaylı olarak sebep olan tali kusurluları da belirlemiştir.