Dünyada giderek önem kazanan bir kavram olan “dijital detektifler”, resmi tanımıyla “Açık Kaynaklı İstihbarat Araştırmacıları (Open Source Intelligence – OSINT)” olarak biliniyor. Bu araştırmacılar, kamuya açık bilgileri toplayarak ve analiz ederek, hükümetler, gazeteciler, araştırmacılar, işletmeler ve güvenlik analistlerine olayları anlamada yardımcı oluyor. Gizli kaynaklar kullanmadan, durumu daha iyi kavramak ve olayları izlemek için bu bilgileri değerlendiriyorlar.

Resmi bilgilerin eksik olduğu durumlarda, OSINT araştırmacıları, yeni raporların iddialarını kamuya açık verilerle inceleyerek belirsizlikleri gidermeye çalışıyor. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bilgilerin gizli kaynaklardan değil, açık kaynaklardan elde edilmesidir. İstihbarat kurumları da zaman zaman bu tür verilerle çalışsa da, bahsedilenler bağımsız ve gönüllü araştırmacılardır. Bu dijital detektifler, topladıkları bilgileri bir araya getirerek daha net bir tablo sunabiliyorlar.

Bellingcat isimli İngiliz OSINT grubunun gerçekleştirdiği çalışmalar, Rusya’nın Almanya’daki bir suikastini açığa çıkarmış; başka bir araştırma ise Kuzey Kore’nin uluslararası ticaret yaptırımlarından nasıl kaçtığını gözler önüne sermiştir. Ayrıca, Kuzey Akım sabotajı gibi olaylar da OSINT araştırmacıları tarafından incelenmiştir. Ülkemizden bir örnek ise, Metin Cihan’ın İsrail ile ticareti, gemi izleme siteleri aracılığıyla tespit etmesi olmuştur.

ABD ve İsrail, hasarın açığa çıkmasını istemiyor

Son dönemde, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında, Ortadoğu’daki gelişmeleri takip eden birçok açık kaynak istihbarat (OSINT) platformunun ve analistin, bazı verilerin kapatıldığı veya faaliyetlerini askıya aldığı bildirilmiştir. Bu durum, bir tür sansür olarak değerlendiriliyor ve batıdaki araştırmacılar ile politika yapıcılar arasında, kamuya açık çatışma izlemenin geleceği üzerine tartışmalara yol açmıştır.

Açık kaynak istihbarat, uydu görüntüleri, sosyal medya paylaşımları, uçuş verileri ve gemi takibi gibi kamuya açık bilgilerin toplanması ve analiz edilmesi anlamına geliyor. Son on yılda, OSINT toplulukları, Ukrayna ve Gazze’deki savaşlar dahil birçok çatışmayı belgelemekte önemli bir rol oynamışlardır. Ortadoğu genelinde de askeri hareketleri izlemek için giderek artan bir öneme sahip olmuşlardır.

Ancak son haftalarda, Ortadoğu’ya odaklanan çeşitli OSINT hesapları ve platformları, güncellemelerini kısıtlamış veya tamamen kapatmışlardır. Analistler, bu yavaşlamanın arkasında yasal riskler, güvenlik endişeleri ve birçok ülkede artan siyasi baskılar gibi faktörlerin bulunduğunu ifade ediyorlar.

Bazı araştırmacılar, uydu görüntüleri, havacılık takibi ve sosyal medya akışları gibi önemli veri kaynaklarına erişimin kısıtlandığını bildirmektedir. Jeo-uzamsal veya takip verileri sağlayan şirketler, gerçek zamanlı istihbaratın kötüye kullanılma ihtimali nedeniyle, çatışma bölgelerinde kısıtlamaları artırmaktadır.

OSINT analistleri için artan riskler

Ayrıca, askeri hareketler veya altyapı hakkındaki hassas bilgileri yayınlayan analistlerin karşılaştığı kişisel riskler de dikkat çekmektedir. Son derece istikrarsız bölgelerde, OSINT araştırmacıları çevrimiçi taciz, yasal işlemler veya siyasi baskılara maruz kalabiliyor.

Güvenlik uzmanları, gazetecilik, araştırma ve istihbarat toplama arasındaki sınırların giderek bulanıklaştığını vurguluyor. Hükümetler, askeri operasyonlar hakkında gerçek zamanlı bilgilere daha duyarlı hale geldikçe, bu tür bilgileri paylaşan analistler üzerinde daha fazla inceleme yapılması muhtemel hale geliyor.

Şeffaflık üzerindeki etki

Ortadoğu’daki OSINT faaliyetlerindeki azalma, şeffaflık açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Bağımsız analistler, askeri konuşlandırmalar, altyapı hasarı ve insani koşullar hakkında erken uyarılar sağlayabiliyordu. Bu açık kaynaklı izleme araçları devre dışı kaldığında, gözlemcilerin çatışmalar hakkındaki bilgilere daha çok resmi hükümet açıklamalarına veya devlet kontrolündeki medyaya bağımlı hale gelebileceği belirtiliyor.

Bir güvenlik analisti, bu duruma dikkat çekerek, “OSINT, çatışma bölgelerindeki olayların bağımsız olarak doğrulanmasını sağlayan birkaç araçtan biri haline geldi. Bu kanallar yok olursa, gazetecilerin ve araştırmacıların gerçekte neler olduğunu doğrulamaları daha da zorlaşır.” şeklinde ifade etmektedir.

OSINT yok olur mu?

OSINT araştırmacılarının da bazı sınırları bulunmaktadır. Kapalı kapılar ardında, ülkelerin daha fazla veriye sahip olabileceği düşünülmektedir. Ortadoğu’daki birkaç OSINT sesinin aniden kaybolması, giderek dijitalleşen bir savaş alanında bilgi şeffaflığı ve güvenlik endişelerini artırıyor.

Uzmanlar, OSINT raporlamasındaki yavaşlamanın, küresel araştırmacı topluluğunun yeni kısıtlamalara uyum sağlamasıyla geçici olabileceğini ifade ediyor. Bazı analistler, gerçek zamanlı güncellemeler yerine gecikmeli raporlamaya yönelirken, diğerleri hassas bulguları paylaşmak için özel veya davetle girilebilen kanallara geçiş yapıyorlar.

Aynı zamanda, yeni teknolojiler -özellikle uydu görüntülerini ve büyük veri kümelerini analiz etmek için yapay zeka araçları- gelecekte açık kaynaklı istihbaratın yürütülme şeklini değiştirebilir.