Döviz Cinsi ve Dövize Endeksli Menkul Satış Sözleşmeleri Düzenlemesi

Hazine ve Maliye Bakanlığı, döviz cinsi ve dövize endeksli menkul satış sözleşmeleri düzenlemesi ile özellikle dış ticaret işlemleri bulunan firmalara yönelik önemli bir adım atmaktadır. Bu düzenlemenin temel amacı, döviz alım satımı sonucunda oluşan maliyetleri minimize etmek, ticari hayattaki işleyişi kolaylaştırmak ve ekonomideki enflasyonist etkileri azaltmaktır.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamaya göre, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’da 13.09.2018 tarihinde gerçekleştirilen değişiklikle, Türkiye’de yerleşik kişilerin belirli sözleşme türlerinde, sözleşme bedelinin ve diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu durum, 32 sayılı Kararın istisnalarının düzenlendiği 2008-32/34 sayılı Tebliğ ile de desteklenmiştir.

2008-32/34 sayılı Tebliğ’de 19.04.2022 tarihinde yapılan değişiklikle, menkul satış sözleşmelerinden kaynaklanan ödeme yükümlülüklerinin Türk parası cinsinden kabul edilmesi ve yerine getirilmesi zorunlu hale getirilmiştir. Bu düzenlemeden sonra, menkul satış sözleşmeleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılabilmekte; ancak sözleşme konusundaki ödeme yükümlülükleri, tarafların anlaştığı bir döviz kuru üzerinden Türk lirasına dönüştürülerek yerine getirilmekte ve kabul edilmektedir.

Yapılan bu değişikliklerin ardından Bakanlık, uygulamanın işleyişini ve piyasa üzerindeki etkilerini izlemeye başlamış, başta ihracatçılar olmak üzere döviz geliri elde eden firmaların, yurt içi ticaretlerindeki ödemeleri Türk lirası ile yapmalarının neden olduğu ilave döviz alım satım maliyetlerinin oluştuğunu gözlemlemiştir. Ayrıca, döviz kurlarındaki olası yükseliş beklentileri nedeniyle fiyatlama davranışlarında görülen bozulmaların enflasyonist baskılara neden olduğu rapor edilmiştir.

Bu kapsamda, mezkûr Tebliğ çerçevesinde 2022 yılında belirlenen Türk lirası ödeme zorunluluğu, döviz piyasasında sağlanan dengelenme, Türk lirasına yönelik artan güven duygusu ve makroekonomik politikada uygulanan sadeleşme süreci ile 06.03.2025 tarihinde kaldırılmıştır. Bu değişiklikle birlikte, taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan menkul satış sözleşmelerinde ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yerine getirilmesine olanak tanınmıştır.

Bu gelişmelerle birlikte, dış ticaret işlemleri olan firmaların döviz alım satımından kaynaklanan maliyetlerinin azaltılması, ticari hayattaki işleyişin rahatlatılması ve ekonomideki enflasyonist etkilerin azaltılması hedeflenmiştir. Ancak belirtmek gerekir ki, 2008-32/34 sayılı Tebliğ’de yer alan gayrimenkul kiralama, gayrimenkul satış, iş, hizmet, eser ve finansal kiralama sözleşmeleri, belirlenen istisnai haller dışında döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak imzalanması yasak olup, bu