Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “yakında cari fazlayı konuşacağız” ifadesinin ardından, Merkez Bankası tarafından yayımlanan nisan ayı ödemeler dengesi verileri, ekonomik tabloyu daha da görünür hale getirdi. Cari açık, son iki yılın en yüksek seviyesine ulaşırken, Merkez Bankası rezervleri ve yabancı yatırım portföylerindeki kayıplar da dikkat çekici boyutlara ulaştı. 19 Mart’ta gerçekleştirilen İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne yönelik siyasi ve yargısal operasyonların nisan verilerine ciddi etkileri yansıdı.

ANKA Haber Ajansı’ndan Zülfikar Doğan, ekonomideki sarsıntıları ve yıl sonu hedeflerinin tehlikeye girmesine neden olan gelişmeleri detaylı bir şekilde ele alan bir analiz kaleme aldı:

Bakan Şimşek’in cari fazla konusundaki umut dolu açıklamalarının hemen ardından, Merkez Bankası’nın nisan ayı ödemeler dengesi verileri, cari açıkta rekor bir seviyeye ulaşıldığını ortaya koydu. 2025 yılı için Orta Vadeli Programda (OVP) öngörülen 28,6 milyar dolarlık cari açık hedefinin nisan ayındaki 20,3 milyar dolarlık cari açık ile dört ay içerisinde üçte ikisi gerçekleşti. Bu durum, yıl sonu cari açık hedefinin tutmayacağına işaret ediyor.

İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu ve CHP’li ilçe belediye başkanlarına yönelik olarak 19 Mart’ta gerçekleştirilen siyasal ve yargısal operasyonların etkileri, mart ayındaki ödemeler dengesi verilerinde belirgin şekilde görülmüştü. Nisan ayı rakamları, bu operasyonların sonuçlarının devam ettiğini, rezerv kaybı ve yabancı yatırımcı kaçışındaki rekor seviyeleri gözler önüne serdi.

MERKEZ BANKASI REZERVLERİ 25 MİLYAR DOLAR AZALDI, YABANCI YATIRIMCILAR 11 MİLYAR DOLARLIK ÇIKIŞ YAPTI

19 Mart operasyonlarından sonra yerli yatırımcıların yurt dışına çıkışı hızla devam etti. Nisan ayında yurtiçindeki yerleşik yerli yatırım sermayesinin yurt dışına kaçışı, mart ayında 6,5 milyar dolardan 7,9 milyar dolara ulaştı. Ayrıca, nisan ayında yabancı yatırımcıların kaçışındaki hızlanma resmi verilere yansıdı. Nisan’da yabancı portföy yatırımcıları, 10,9 milyar dolarlık yatırımını boşaltarak döviz varlıklarını yurtdışına taşıdı. Bu, 1991 yılından bu yana gerçekleşen en büyük aylık yabancı yatırım çıkışı oldu.

CARİ AÇIKTA BEŞ YILIN EN YÜKSEK SEVİYESİ

Nisan ayındaki cari açık, geçen yılın aynı dönemine oranla yaklaşık iki kat artarak 4,8 milyar dolardan 7,9 milyar dolara sıçradı. Bu yılın şubat ve mart ayları ile karşılaştırıldığında ise, iki katı bir artış yaşanmış oldu. Nisan ayındaki cari açık, 2023 şubatından bu yana son 2,5 yılın en yüksek seviyede gerçekleşti. Altın ve enerji ithalatı hariç genellikle cari fazla verirken, bu yılın nisan ayında altın ve enerji hariç 1,9 milyar dolarlık cari açık verildi. Bu, 2020’den bu yana son beş yılın en yüksek rakamı oldu.

19 MART OPERASYONLARININ ETKİSİ SÜRE GÖSTERDİ

Ekonomi yönetimini endişelendirerek, rezerv biriktirme yönünde ardı ardına panik kararları almaya iten gelişmelerin temel nedeni, Merkez Bankası rezervlerindeki erimeden kaynaklandığı anlaşılıyor. Mart ayında üç günde 15 milyar dolarlık net rezerv kaybı yaşanırken, nisan ayında bu tutar 24 milyar 988 milyon dolara ulaştı. İki ay içinde 40 milyar dolara çıkan Merkez Bankası rezerv kaybı, son 34 yıl içerisinde en yüksek seviyeye ulaştı. MB’nin döviz mevduatlarının munzam karşılıklarındaki artış ve ihracatçıların döviz kazançlarının yaklaşık %35’ine el koyma gibi kararlarla durumu düzeltmeye çalıştığı gerçeği, 19 Mart operasyonlarının etkilerini uzun bir süre hissettireceğini gösteriyor.

İSRAİL-İRAN GERİLİMİ YENİ ZAM DALGALANMALARINI GETİRECEK

İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla ortaya çıkan sıcak çatışmalar, küresel petrol ve doğalgaz piyasalarında önemli sarsıntılara neden oldu. Petrol varil fiyatları 80 dolara yaklaşırken, çatışmaların devam etmesi durumunda varil fiyatının 100 doları geçeceği endişeleri artmaya başladı. Bu durum, petrol fiyatlarına endeksli küresel doğal gaz fiyatlarını da etkileyecektir. 2025 için Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası tarafından belirlenen ortalama 65,8 dolarlık petrol fiyatı öngörüsü şimdiden aşılmış durumda. Türkiye’nin enerji ithalat faturasındaki yükseliş, ödemeler dengesi ve cari açık hedefleri üzerinde olumsuz etkiler yaratacak.

Nisan ayında henüz savaş durumu yokken bile enerji ve altın hariç 1,9 milyar dolarlık cari açık verilmesi, önümüzdeki aylarda artan enerji fiyatlarının cari açığı ciddi oranda artıracağı sinyallerini veriyor. Artan ithalat maliyetleri, akaryakıt fiyatlarında daha sık ve daha yüksek oranlı zamları beraberinde getirecektir. Bu süreç, enflasyonda yeni bir artış dalgasını tetikleyecek gibi görünüyor.