Şeker-İş Sendikasının İş ve Hayat Dergisi’nde yer alan bir çalışmada, emekli maaşlarının zamanla değer kaybını engellemeye yönelik yeni bir hesaplama yöntemi ele alındı.

“Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi” başlıklı makalede, emekli maaşlarının ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranlanması ve takip eden artışların da bu oran temel alınarak hesaplanması gerektiği ifade edildi.

ÜÇ DÖNEMDE MAAŞLARDAKİ EKSİLME

Mevcut sistemde emekli maaşları; 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç farklı dönem için hesaplanmaktadır.

2000-2008 arası süreçte tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) artışları tam olarak dikkate alınır iken, 2008 sonrası dönemde GSYH artışının sadece yüzde 30'u hesaba katılmaktadır. Bu durum, prim esas kazançların güncellenmesi sırasında düşmesine yol açmaktadır.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞINDAKİ DÜŞÜŞ

En düşük emekli aylığı tabanında da benzer bir düşüş yaşanmaktadır. 2000 öncesinde en düşük göstergenin yüzde 70'i, 2000-2008 arası uygulamada asgari ücretin yüzde 35'ini gösteren alt sınır, 2008 sonrasında “ortalama aylık kazancın” yüzde 35'ine indirilmiştir.

Güncelleme katsayısındaki düşüklük ve maaşların her altı ayda bir yalnızca enflasyon oranında artırılması, emekli maaşlarının zamanla erimesine sebep olmaktadır.

Makalede yer alan verilere göre, 8 bin 195 prim günü ile 1 Temmuz 2002'de bağlanan bir emekli aylığı o dönemdeki asgari ücretin yüzde 97,93'üne denk gelirken, bu oran 2012'de yüzde 55,76'ya, bu yılın ocak ayında ise yüzde 65,44'e gerilemiştir.

Benzer bir şekilde, 1999 sonunda 79,59 TL ile eşit olan yüzde 25 kayıp oranlı sürekli iş göremezlik geliri ile en düşük emekli maaşı arasındaki makas da açılmıştır. Günümüzde en düşük iş göremezlik geliri 46 bin 500 TL iken, en düşük emekli aylığı 24 bin 324 TL seviyesine ulaşmıştır.

GÜNCELLEME KATSAYISI YERİNE ASGARİ ÜCRET ÖNERİSİ

Makalede sunulan öneri, 5510 Sayılı Kanun'da köklü değişiklik yapılmadan prim esas kazançların güncel asgari ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtmektedir. Buna göre:

-Emekli aylıkları, bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranı korunarak ödenecek.

-Ocak aylarında maaşlar yeni asgari ücrete oranlanarak güncellenecek.

-Temmuz dönemlerinde asgari ücrete zam yapılırsa, maaşlar aynı oranda artırılacak; zam yapılmazsa 6 aylık TÜFE oranında yükselecek.

-2000 öncesi emekli olanların maaşları Aralık 1999, sonrasında emekli olanların maaşları da emekli oldukları dönemdeki asgari ücret oranına göre yenilenecektir.

23 BİN 920 TL'LIK FARKLA ÖRNEK

Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın köşe yazısında belirtilen bilgilere göre, önerilen modelin maaşlara etkisi somut bir örnekle gösterilmiştir. 2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı 3 asgari ücret düzeyinde olan ve 1 Şubat 2025'te emekli olacak bir bireyin maaşı, mevcut sistemde Temmuz 2026 itibarıyla 43 bin 954 TL olarak belirlenecektir.

Asgari ücret endeksli modeli uygularsak, aynı kişinin maaşı ilk etapta 3 aylık brüt asgari ücretin yüzde 174,50'si oranında bağlanacaktır. Ocak 2026’daki 33 bin 30 TL’lik asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamayla 57 bin 637 TL'ye ulaşacak, Temmuz ayındaki yüzde 17,76’lık enflasyon artışı ile de 67 bin 874 TL’ye yükselecektir.

BÜTÇE ETKİLERİ VE GELİR İHTİYACI

Makalede, emeklilerin enflasyondan en çok etkilenen kesim olduğuna dikkat çekilmekte ve maaşların mevcut ekonomik koşullara uyarlanmasının sosyal güvenlik sisteminin güvenilirliği açısından zorunlu olduğu vurgulanmaktadır.

Ancak bu sistem değişikliğinin kamu bütçesine ek maliyet getireceği ve kısa vadede uygulanmasının güç olduğu belirtilmekte ve bu yükü karşılamak için bütçeye gelir getirici faaliyetlerin önceliklendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.