iahaber Ekonomi

DİSK, Kurban Bayramı öncesinde emeklilere sunulan 4 bin liralık bayram ikramiyeleri hakkında yaptığı açıklamada, “Emekli bayram ikramiyesi eriyip pul olmuştur. Bu ikramiyenin, her dönem keyfi olarak belirlenen bir miktardan çıkarılarak asgari ücret ve emekli aylığına oranlanması gerekmektedir. Emekli bayram ikramiyesi, emekli aylığından daha az olmamalıdır” şeklinde ifadelerde bulundu.

DİSK, emeklilere verilen bayram ikramiyeleriyle ilgili olarak bugün Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı önünde bir basın toplantısı gerçekleştirdi.

Bu açıklamaya DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, DİSK Yönetim Kurulu üyeleri, DİSK İç Anadolu Bölge Temsilcisi Birgül Kaya, Devrimci Emekliler Sendikası Genel Başkanı Cengiz Yavuz ve yönetim kurulu üyeleri ile CHP Samsun Milletvekili Murat Çan da katılım gösterdi.

DİSK-AR tarafından hazırlanan bayram ikramiyeleri üzerine araştırma bültenindeki verileri paylaşan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, emeklilerin yaşadığı hak kayıplarına karşı sendikalaşma çağrısında bulundu.

DİSK Genel Başkanı Çerkezoğlu, basın açıklamasında şu sözleri dile getirdi:

“Bayram öncesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı önündeyiz. Emeklilerin bayramı sefalet içinde geçirmesine itiraz ediyoruz. Bayram ikramiyesinin bayram harçlığına dönüştürülmesini kabul etmiyoruz. Emeklilik, sosyal güvenlik hakkının ayrılmaz bir parçası olup, Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış temel bir insan ve yurttaş hakkıdır. Emekliler, hak sahipleriyle birlikte Türkiye’nin en önemli toplumsal gruplarındandır. Ancak, ülkemizde emeklilik sistemi adaletsizlikler sistemi haline gelmiştir. Hem emekli olabilmek hem de insanca bir emeklilik yaşamı sürmek giderek zorlaşmaktadır.

Türkiye’de emeklilik sisteminin sorunları derinleşmekte, emeklilerin talepleri göz ardı edilerek sefalete mahkûm edilmektedir. Hepimiz hatırlıyoruz ki emeklilik sistemi, 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile önemli ölçüde kötüleşmiştir. Bu yasa ile benimsenen sistem sonucunda emekli aylığı bağlama oranları ve güncelleme katsayıları düşürülmüştür. Emekli aylıklarının hesaplanmasında milli gelirin payı büyük ölçüde azalmıştır. Ayrıca, aylıkların artırılmasında yalnızca resmi enflasyon dikkate alınmaya başlanmıştır.

Sonuç olarak, aylıklarda ciddi bir gerileme yaşanmış ve bugün milyonlarca emekli asgari ücretin oldukça altında bir gelir elde etmektedir. Bu olumsuz tablo karşısında iktidar, yarattığı sorunu çözmek yerine çeşitli yamalarla durumu idare etmeye çalışmaktadır. Kök aylıkların tamamlanması gibi geçici çözümler de bu yama ihtiyacından kaynaklanmıştır. Ancak, gelinen noktada bu “yamalar” da etkisiz kalmakta, emekli aylıkları dibe vurmakta ve emeklilerin yaşam koşulları daha da kötüleşmektedir.

“Emekliler, ülkenin büyümesinden de pay alamamakta”

Yıllardır emekli aylıklarına yapılan artışların en düşük emekli aylığına yapılan artıştan az olması nedeniyle, emekli aylıkları en düşük düzeyde eşitlenmektedir. En son 2026 yılı için en düşük emekli aylığına yüzde 18,5’lik bir artış yapılırken, diğer emekli aylıklarına yüzde 12,19 oranında bir zam uygulanmıştır. Bu artış oranıyla en düşük emekli aylığı 20.000 TL’ye, ortalama emekli aylığı ise 23.575 TL’ye yükseltilmiştir. Böylece en düşük emekli aylığı ve ortalama emekli aylığı arasında yüzde 17,9 fark oluşmuştur. 2019 yılında ise en düşük emekli aylığı 1.000 TL ve ortalama emekli aylığı 2.090 TL iken, 2019-2026 döneminde bu fark kapanmış ve emeklilerin durumu giderek eşitlenmiştir.
Türkiye, çalışan ve çalışmak zorunda kalan emekliler ülkesi haline gelmiştir. Artan emekli yoksulluğu nedeniyle emekliler yeniden işgücü piyasasına yönelmektedir. 2002 yılında emeklilerin yüzde 36,6’sı işgücü piyasasında iken, 2026 yılı itibarıyla çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı yüzde 68,1’e çıkmıştır.

Yıllarca ülkenin büyümesi için emek veren emekliler, ülkenin büyümesinden de pay alamamaktadır. Emeklilere verilen müjdelerin yanı sıra, emekli aylığı ödemelerinin milli gelire oranı azalmaktadır. 2008 yılında Türkiye’de emekli ve hak sahibi aylıklarının GSYH’ye oranı yüzde 4,9 iken, bu oran 2021 yılında yüzde 4,1’e, 2022 yılında ise yüzde 3,7’ye düşmüştür.

“Ülkeyi yönetenler emeklilerini fakirliğe mahkûm etmektedir”

Bu tablo, kader değil bir tercihtir. Ülkeyi yönetenler, emeklilerini fakirliğe mahkûm etmektedir. Avrupa Birliği ile Türkiye emeklileri arasındaki fark giderek açılmaktadır. Emekli aylığı ödemelerinin milli gelire oranı, ülkemizde 2008’den bu yana düşerken, AB üyesi 27 ülkede ise artmaktadır. 2008-2022 döneminde AB-27 ortalamasında GSYH’den emeklilerin ve hak sahiplerinin aldığı pay 1,8 puan artarken, Türkiye’de bu oran 1,2 puan azalmıştır.

Emekli aylıklarının giderek düşmesi, oluşan tepkilere karşı gündeme gelen bir diğer yama ise ikramiyelerdir. Hatırlanacağı üzere, 2018 yılında emeklilere yılda iki bayramda biner lira, toplamda 2 bin lira bayram ikramiyesi verilmeye başlanmıştır. İkramiye miktarı 2021’de yüzde 10’luk artışla 1.100 liraya, 2023 yılında 2 bin liraya, 2024 yılında 3 bin liraya ve 2025 yılında 4 bin liraya yükseltilmiştir. Ancak bu sınırlı artışlar, emekli bayram ikramiyelerinin asgari ücret ve artan enflasyon karşısında erimesine neden olmuş ve harçlık durumuna dönüşmüştür.

2026 yılında ise emekli bayram ikramiyelerine herhangi bir artış yapılmaması, bu ikramiyelerin alım gücünü iyice geriletmiştir. Emekli bayram ikramiyesi asgari ücret artışına göre artsa idi, 2026’da 17 bin 514 lira olması gerekirdi. Emekli bayram ikramiyeleri asgari ücretten daha az artırıldığı için, emeklilerin bayram ikramiyeleri 8 yılda 76 bin liranın üzerinde kayba uğramıştır.

Yüksek enflasyon da bayram ikramiyesini olumsuz etkilemiştir. Resmi enflasyona göre emekli bayram ikramiyeleri 2026 yılında 11.752 TL olarak belirlenmeliydi. Resmi gıda enflasyonuna göre ise emekli bayram ikramiyesi 2026’da en az 15 bin 421 TL olmalıydı.