Toplumlarda, cinsiyet rollerinin kabul görmüş kalıpları sıkça gözlemlenmektedir. Bu kalıpların zamanla benimsenmesi ve içselleştirilmesi, bireylerin bu rolleri sergilemesine neden olur. Özellikle ataerkil yapı, kadınları idealize etme yöntemleriyle toplumda yanlış bir algı yaratabilmektedir. Moda, güzellik endüstrisi, reklamcılık, sinema ve müzik sektörü, genellikle erkek bakış açısıyla kadın figürlerini yansıtmaktadır. Medyanın güçlü etkisiyle oluşturulan beklentilerin gerçek hayata uymaması, toplumsal bir kısır döngüye yol açmaktadır. Kadın ve erkeği ayıran bu döngünün merkezinde ise “male gaze” kavramı bulunmaktadır.

TIKLAYIN | Berrak Sabahlar – 7 Günlük Uyanış Pratiği

Male gaze nedir?

Erken dönem feminist kuramcı Laura Mulvey tarafından tanımlanan “male gaze” terimi, Türkçeye “erkek bakışı” olarak çevrilmiştir. Bu kavram, filmlerde kadın karakterlerin arzu nesnesi olarak tasvir edilmesine yönelik bir eleştiri olarak ortaya çıkmış, fakat daha geniş bir anlam kazanmıştır. Sinema endüstrisi dışında yazılı ve görsel medya da dâhil olmak üzere, erkek bakışının egemen olduğu tüm alanlarda bu durum gözlemlenmektedir. Ataerkil düzenin bir yansıması olarak diziler, filmler ve reklamlarda kadınlar genellikle erkek perspektifinden sunulmakta, fiziksel güzellikleri ve seksapelleri ön plana çıkarılmaktadır.

Male Gaze’in ortaya çıkışı

Londra Üniversitesi’nde film ve medya çalışmaları profesörü olan Laura Mulvey, 1975 yılında yayımladığı bir makalede erkek bakışını ele almıştır. “Görsel Zevk ve Anlatı Sineması” adlı bu makalede, ana akım sinemanın kadınları nesneleştirme biçimini eleştirmiştir. Mulvey, erkek bakışını heteroseksüel erkeklerin kadın karakterleri nasıl senaryolaştırdığını açıklamak için kullanmıştır.

Mulvey, sinemanın seyircinin bilinçsizce katıldığı bir görme biçimi kodladığını ifade etmektedir. Kameranın gözünden yansıtılan bu bakış açısıyla kadın, izlenmesi gereken bir arzu nesnesine dönüşmektedir. Bu bakış, kadın karakterlerin genellikle ikincil bir rol oynayarak erkek karakterlerin cinsel ilgisini çekmek üzere tasarlandığını öne sürmektedir. Kadın karakterler, genellikle topuklu ayakkabılar ve dar elbiseler içinde sunulmakta, güzellikleri her zaman ön planda tutulmaktadır. Bu karakterlerin motivasyonları da çoğunlukla romantik ilgi kaynağı olmaktan ibarettir.

Male Gaze’in topluma etkileri

Sinemanın temsil gücü, toplumsal gerçekliğin yeniden kurgulanmasına katkı sağlamakta ve toplumsal kodların sinematografik kodlarla aktarılması, toplumun kendisine bakışını şekillendirmektedir. Sinemadaki sorunlu kadın imgelemi, cinsiyet rollerinin toplum belleğine kazınmasına yol açarak erillik ve kadının toplumsal konumunu sorgulatmaktadır.

Erkek bakışı, kadınları cinsel nesnelere dönüştürmekte ve onları pasif bir kalıba sokmaktadır. Bu bağlamda, kadınlar erkek memnuniyetine odaklanmakta ve bu durum, diğer kadınlarla rekabet etmeye de sebep olmaktadır. 1960’lar ve 1970’lerde yaratılan güzellik algıları, bu erkek bakışıyla desteklenerek topluma empoze edilmektedir. Bu durum, toplumda ayrışmaya yol açmakta ve cinsiyet eşitsizliğini beslemektedir.

Erkek bakışı, yalnızca sanatsal eserlerle sınırlı kalmayıp, dergi kapaklarında, reklamlarda ve sosyal medyada da kendini göstermektedir. Bu bakış, kadınların erkeklerin dikkatini çekmek için arzu edilebilir bir görünüşe sahip olmaları gerektiğini vurgulamakta, kadınları öz iradesi olmayan bir konumda değerlendirmektedir. Sonuç olarak, bu bakış kadınların nesneleştirilmesini olağan hale getirirken, onların değerleri ve güçleri hakkındaki toplumsal algıları da şekillendirmektedir.

Male Gaze’in hayatımıza etkileri

Kadınlar, bedenlerinin bir kısmını ya da tamamını öne çıkaran görsel içeriklere sürekli maruz kalmaktadır. Bu temsiller, genç kızların kendilerini nasıl algıladıklarını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Eril bakışı içselleştiren genç kızlar, kendilerini bu bakış açısında bir nesne olarak görmeye başlayabilmektedir. Sosyal medyada gerçekçi olmayan kadın tasvirlerine maruz kalan genç kızlar, öz değerlerini fiziksel özellikleriyle ölçmeye yönelmektedir.

Ataerkil porno endüstrisinde baskın olan erkek bakışı, kadın sağlığını ve cinselliğini göz ardı eden bir dünya yaratmaktadır. Tek yönlü anlatılan cinsel ilişki tasvirleri, cinsiyet eşitsizliğinin yaygınlaşmasına katkıda bulunmaktadır. Gençler, küçük yaşlardan itibaren bu bakışla tanışarak, cinselliğin izledikleri gibi olması gerektiği algısıyla büyümektedirler. Gerçek hayattaki deneyimlerin tasvir edilen tek yönlü ilişkiden farklı olması, fizyolojik ve psikolojik sorunlara yol açabilmektedir.

Kadınları seyirlik bir nesne haline getiren erkek bakışı, kadınların kendilerini değerlendirme biçimlerini de etkilemektedir. Bu baskı, kadınların yeteneklerini ve toplumsal rollerini fark etmelerini engellemektedir. Sürekli erkek bakışının altında yaşamak, kadınların kendi bakış açılarını geliştirmelerini zorlaştırmaktadır.

Erkek bakış açısını benimseyen kadınlar, bedenleriyle olan bağlarını zayıflatmaktadır. Artan beden algısı bozukluğu, öz güven eksikliği, depresyon ve anksiyete gibi sorunlara yol açabilmektedir. Araştırmalar, yeme bozuklukları ve intihar düşünceleri gibi problemlerle kadınların nesneleştirilmesi arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, erkek bakışını benimseyen kadınlar, sağlık durumlarını değerlendirmekte güçlük çekebilmektedirler. Toplumsal güzellik standartları ise birçok kadının body shaming (beden ile utandırma) yaşamasına sebep olmaktadır.

TIKLAYIN | Eleştiri mi, zorbalık mı; Body Shaming ile nasıl mücadele edilmeli?

Male Gaze’e karşı farkındalık geliştirmenin önemi

Kadınlar, toplumun yüzde 50’sinden fazlasını oluşturmasına rağmen egemen erkek bakış açısı nedeniyle marjinalleştirilmektedir. Feminist teori, erkek bakışının kadınları aşağılayıcı bir şekilde tanımladığını savunmaktadır.

Dünya genelinde baskın erkek bakışı, marjinal gruplar için de bir yük oluşturmaktadır. Siyahi kadınların hiperseksüel olarak tasvir edilmesi, ırkçılığın başka bir boyutunu ortaya koymaktadır. Asyalı kadınlar ise egzotik ve erotik figürler olarak resmedilmekte, bu durum fetişleşmeye yol açmaktadır. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, erkek bakışı, tarih boyunca süregelen beyaz adam egemenliğini korumaya hizmet etmektedir.

Baskın erkek bakışında lezbiyen ilişkiler de genellikle fetiş objesi olarak görülmektedir. Heteroseksüel ilişkilerin dışında kalan lezbiyen ilişkiler, gerçek bir duygusal bağ olarak değerlendirilmemektedir. Kadın, sadece heteroseksüel bir düşünce çerçevesinde anlam bulmaktadır.

Tüketim nesnelerinin paz