Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın ekonomistleri, Mart 2026’da tekrar yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının, küresel petrol fiyatlarındaki artışların enflasyona olan etkisini önemli ölçüde azalttığını belirledi.

ANKARA (İGFA) – Merkez Bankası ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer tarafından hazırlanan çalışmada, akaryakıt fiyatlarındaki eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki etkileri incelendi. Analizde, uluslararası petrol fiyatlarındaki artışların hem doğrudan hem de dolaylı yollarla tüketici enflasyonunu etkilediği vurgulandı. 2026 yılı itibarıyla akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payının yüzde 3,21 olduğu ifade edilirken, fiyat artışlarının ulaştırma ve gıda gibi birçok sektörde maliyetleri artırdığına dikkat çekildi.

VERGİ AYARLAMASIYLA FİYAT DENGESİ

Yapılan analize göre, eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarındaki artışları vergi düzenlemeleri aracılığıyla sınırlayan bir “otomatik dengeleyici” işlevi görmektedir. Küresel petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde, akaryakıt üzerindeki ÖTV’nin düşürülmesi ile nihai fiyat artışlarının kontrol altında tutulması mümkün olmaktadır. Sistem, benzin, motorin ve LPG fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması sayesinde etkin bir şekilde uygulanabilmektedir. 2026 yılı başı itibarıyla ÖTV’nin akaryakıt fiyatları içindeki payının yüzde 21 ile 26 arasında değiştiği kaydedildi.

ENFLASYONA ETKİSİ HESAPLANDI

Analizde yapılan hesaplamalara göre, Brent petrol fiyatlarında meydana gelen yüzde 10’luk bir artışın, eşel mobil mekanizması devrede değilken enflasyonu 12 ay içerisinde yaklaşık 1 puan artırdığı tespit edildi. Ancak eşel mobil sisteminin uygulandığı senaryolarda bu etkinin önemli ölçüde azaldığı gözlemlendi. Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde olması durumunda enflasyona etkisinin 1,9 puandan 0,6 puana düştüğü belirlendi. Petrol fiyatının 90 dolara yükselmesi halinde ise eşel mobil sisteminin enflasyonu yaklaşık 3,7 puan sınırlayıcı bir etkisi olabileceği ifade edildi.

Analiz, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrolü dışında olduğunu vurgularken, eşel mobil uygulamasının bu tür dış kaynaklı fiyat baskılarını azaltmada önemli bir araç olduğuna dikkat çekti.

Merkez Bankası ekonomistleri, söz konusu mekanizmanın enflasyonun kontrol altına alınmasına ve dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını değerlendirdi.