John Simpson
BBC News

Bugün, Irak askerlerinin 16 Mart 1988 tarihinde Kürtlerin yaşadığı Halepçe kentinde kimyasal silahlar kullanarak binlerce sivili öldürmesinin yıldönümü.

O gün gördüğüm manzaralar, hayatım boyunca tanık olduğum en kötü görüntülerdi. Sokaklar, duvarlar boyunca dizilmiş cesetlerle kaplıydı.

Yakından incelediğimde, birçok kişinin sevdiklerini korumaya çalışırken hayatlarını kaybettiklerini gördüm. Korumaya çalıştıkları bebekleri, çocukları veya eşleri de hayatlarını kaybetmişti.

Saddam Hüseyin’in askerleri, Halepçe’nin Kürt nüfusuna bir ders vermek amacıyla rastgele sinir gazı saldırıları düzenlemişti ve bu gazlardan korunmak imkansızdı.

Daha önce, İran-Irak Savaşı sırasında kimyasal silahların kullanıldığı saldırılara tanıklık etmiştim. Ancak, bu zalim gazların savunmasız kadın, erkek ve çocuklar üzerindeki etkisini görmek çok daha korkunçtu.

Irak savaş uçaklarının halepçe’ye attığı gaz bombalarının etkisi son derece aniydi. Bir bombanın düştüğü odada yemek yiyen herkes bir anda hayatını kaybetmişti.

Bir yaşlı adam ekmeğini ısırırken ölmüştü. Bir başka kişinin gülümsemesi ise sanki bir anın içinde asılı kalmış gibiydi.

Diğerleri ise yavaş ve acı verici bir ölümle yüzleşmişti.

Bir kadın, vücudu neredeyse bir çember gibi kıvrılmış halde, başı ayaklarına değecek şekilde bulunmuştu. Giysileri kan ve kusmuğa bulanmış, yüzü dayanılmaz bir acı ile buruşmuştu.

Hangi gazlar kullanıldı?

Bu insanlar neden hayatını kaybetti?

Halepçe halkı, İran askerlerini sevinçle karşıladığı için, Saddam Hüseyin ve “Kimyasal Ali” olarak bilinen kuzeni Ali Hasan el Macid tarafından ceza verilmek istendi.

Irak hava kuvvetleri, Halepçe’de çeşitli kimyasal silahlar kullandı. Bu kimyasal silahlar arasında VX, Sarin, Tabun gibi sinir gazları, ayrıca Birinci Dünya Savaşı’ndan kalma daha ilkel bir silah olan hardal gazı da bulunmaktaydı.

Kullanılan bombalardan bazıları, günümüzde Halepçe’de bir müzede sergilenmektedir.

Bu bombaların içinde kimyasal maddeleri karıştırmak için kullanılan bir pervane yer almakta.

Halepçe’ye düzenlenen saldırıda yaklaşık beş bin kişi hayatını kaybetti. (Getty Images)

Gazlı saldırıdan önce iki gün boyunca konvansiyonel bombalarla da saldırılar gerçekleştirilmişti.

Kimyasal Ali, gazların etkisini artırmak için evlerin camlarını kırmayı planlamıştı.

İran Hava Kuvvetleri, benim de dahil olduğum küçük bir grup yabancı gazeteciyi Halepçe’ye götürmüştü.

İran hükümeti, Saddam Hüseyin’in kendi halkına karşı işlediği suçu sergileyerek bir propaganda zaferi kazanmayı amaçlıyordu.

İranlı yetkililer, bizim gittiğimizde, saldırıdan kurtulanların ölülerini gömmelerini engellemişti.

Kaç kişi öldü?

Peki, Halepçe’de kaç kişi hayatını kaybetmişti?

Belçikalı bir kimyasal silah uzmanı ile birlikte cesetleri saymaya çalışmıştık.

Iraklılar, orada bulunduğumuzu biliyordu; iniş sırasında helikopterlerimize ateş açmışlardı. Belki bize karşı kullanılmak üzere yeni kimyasal silahlarla geri döneceklerini düşünüyorduk.

Bu nedenle, sayma işlemi aceleci ve eksik olmuştu.

Ancak, tahminen beş bin ceset olduğunu öngörüyorduk. Bazıları dağ yolundan İran’a geçmeye çalışırken dağ eteklerinde ölmüştü.

Bu rakam kesin olmasa da, Halepçe saldırısı hakkında uzman kişiler tarafından genel olarak kabul görmüştür.

Kalıcı etkisi oldu mu?

Yıllar geçmesine rağmen, dehşet sona ermiş değil.

<p class="css-s4cjt0 eea635z0" dir