İran’ı 37 yıldır yöneten Ayetullah Ali Hamaney, İsrail ve ABD’nin düzenlediği saldırılar sonucu hayatını kaybetti. Hamaney’in ölümü sonrası ülkede meydana gelebilecek gelişmeleri, Ortadoğu uzmanı Arif Keskin ve Emekli Tümgeneral Cem Gürdeniz Cumhuriyet’e değerlendirdi.

‘İSRAİL HAMANEY’İ ÖLDÜRDÜ, YERİNE GEÇECEK OLANI DA ÖLDÜREBİLİR’

Keskin, Hamaney’in ölümünün ardından destekçilerinin sokaklara döküldüğünü belirterek, “Sokağı ele geçiriyorlar. Hamaney karşıtlarının sokağa çıkmasını bu durum engelliyor. Eğer rejime karşı bir protesto düzenlenecekse, bu süreçte mümkün olmayacaktır” ifadelerini kullandı. Hamaney’in ardından yönetimi geçici bir konsey devralacakken, yeni bir liderin de seçilmesi gerekecek. Keskin, yeni liderin durumu hakkında, “İsrail, Hizbullah’ın lideri Hasan Nasrullah’ı öldürdü. Ardından onun yerine geleni de hedef alabilir. Bu demektir ki, ‘İsrail Hamaney’i öldürdü, onun yerine geçecek olanı da öldürebilir’. Bu nedenle, Hamaney’in yerine gelecek liderin gizli kalması, görünür olmaması gerektiğini düşünüyorum. Lider ilk başta zayıf bir konumda olacak” şeklinde değerlendirmelerde bulundu. Ayrıca, Hamaney’in yerine gelecek kişinin, işin doğasına bağlı olarak daha güçsüz olacağını belirtti. “Hamaney de 1989’da seçildiğinde zayıf bir konumdaydı. Zamanla güç kazandı” dedi.

‘AMAÇLARI İRAN’IN DEVLET VASFINI ELİNDEN ALMAK’

Keskin, çatışmaların nasıl şekilleneceği konusunda ise İsrail’in İran’ı Haziran 2025’te hedef almasının üzerinden henüz bir yıl geçtiğine dikkat çekerek, “Bu, Amerika ve İsrail’in çatışmalar durduğu takdirde bile tekrar müdahale edeceği anlamına geliyor. Amacı İran’ın devlet vasfını elinden almak ve direnç kapasitesini yok etmek. Bunun için her türlü önlemi alacaklar. İran’ı zayıf buldukları için saldırıyorlar ve bu zayıf durumun değişmesini istemiyorlar. Bu nedenle baskılar ve saldırılar devam edecek. Nihayetinde, İran’dan istediklerini daha kolay bir şekilde elde edebilecekler” şeklinde konuştu.

‘REJİMİN BİR GECEDE DEĞİŞMESİ MÜMKÜN DEĞİL’

Emekli Tümgeneral Cem Gürdeniz ise Hamaney’in öldürülmesinin rejimde bir kırılganlığa yol açıp açmayacağına dair gelen soruya, “Bu tip kültürlerde komuta yapısı kolay kolay değişmez. Papa öldüğünde Katoliklik çökmez. Burası da benzer bir yapıda. Şimdi 88 üye yeni lider seçecek ve sistemin sürekliliği sağlanacak. İran, Amerika’nın desteklediği Irak’la savaşında 1 milyondan fazla gencini kaybetti, yine de teslim olmadı. İranlılar bu direniş kültürünü, belki de Şii inancı ile de birleştirerek oluşturdu. Rejimin bir gecede değişmesi mümkün değil” şeklinde yanıt verdi.

KURTULUŞ SAVAŞI ÖRNEĞİ VERDİ

Gürdeniz, “İranlı muhaliflerin sokak eylemleri ile rejimi zorlaması mümkün mü” sorusuna karşılık, “Sokak eylemlerinin olacağını düşünmüyorum. Hamaney’in öldürülmesi, Yunanistan’ın İzmir’e çıkması gibi bir etki yaratacak. Yunanlar İzmir’e çıkmasaydı, Kurtuluş Savaşı başlamazdı. Şimdi İran halkı, Hamaney’e bağlılık göstererek konsolide olacak. Hamaney’e tapmış olan bu insanlar, onun için ölüyorlar. Onu bütün ailesiyle birlikte öldürmek, halkı aşağılayan bir durum. Eğer hiçbir şey yapmasalar belki bir eylem şansı olurdu. Ancak bu aşamadan sonra, karşı direncin artacağına inanıyorum” şeklinde yanıt verdi.

‘CUMHURBAŞKANI DOĞRU OLANI YAPTI’

Cem Gürdeniz, ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak İran’ın pek çok ülkedeki ABD üssünü hedef alırken, Türkiye’yi hedef almamasını ise, “Türkiye’deki NATO üssü ayrı bir konu. Ancak Cumhurbaşkanı’nın ilk açıklaması önemlidir. ‘İran’ın yanındayız’ dedi. Bu doğru bir tutum. Zira İran düşerse, Türkiye’nin durumu tehlikeye girer. Jeopolitik açıdan bunu görmek gerekir” sözleriyle değerlendirdi. Gürdeniz, ayrıca İranlı 5 silahlı Kürt grubun bir hafta önce kurduğu ittifaka dikkat çekerek, “Bu 5 Kürt grubun birleşmesine dikkat etmek gerekiyor. Silahlı güç olarak bunları kullanabilirler. Türkiye, bu grupların birleşerek bağımsız bir kukla Kürt devleti kurmasına izin vermemelidir” ifadelerini kullandı.