Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri tarafından oluşturulan “Pax Silica”nın en yeni katılımcısı olarak sahneye çıktı. Bu gelişme, Yeni Delhi’deki Hindistan Yapay Zekâ Etki Zirvesi’nde açıklandı ve küresel teknoloji iş birliği ile jeopolitik dinamiklerde önemli bir değişimi işaret ediyor.

Pax Silica, Trump’ın başkanlığının ilk döneminde başlayan ticaret savaşları bağlamında genişleyen bir koalisyon olarak tanımlanıyor. ABD, Çin’e karşı uyguladığı tarife ve teknoloji engellemelerinde istenilen başarıyı elde edemedi. Bunun ardında yatan en büyük etken, karmaşık bir şekilde birbirine bağlı olan üretim sistemleri. Şimdi, bu durumu daha geniş bir yapı ile aşmayı hedefliyorlar.

“Pax”, Latince’de barış, istikrar ve uzun dönem refahı simgelerken; “Silica” ise bilgisayar çipleri ve yapay zekâ donanımında kullanılan silisyumun ham maddesi olan silikadan gelmektedir.

Ekonomik güvenlik çerçevesi ve güvenilir ortaklar

Aralık 2025’te Donald Trump’ın öncülüğünde başlayan Pax Silica, yarı iletkenler, yapay zekâ altyapısı, kritik mineraller, üretim ve ilgili lojistik alanlarında dayanıklı ve “güvenilir” tedarik zincirleri oluşturmayı amaçlıyor. Bu yapı, bir tür “yeni ekonomik güvenlik çerçevesi” olarak tanımlanıyor ve “güvenilir ortaklar” olarak adlandırılan ülkeler arasında politikaların koordine edilmesini sağlıyor.

Bilgisayarlar ve çipler artık “stratejik altyapı” olarak değerlendiriliyor. Bunları destekleyen tedarik zincirleri, nadir toprak elementleri, rafine malzemeler ve gelişmiş üretim araçları gibi unsurlar, giderek daha fazla ulusal güvenlik perspektifinden inceleniyor. Pax Silica ile ilgili gelişmelere bakıldığında, Çin’in kritik nadir metallerdeki etkisine ve geniş sanayi politikalarına karşı bir önlem olarak kurulduğu açık bir şekilde görülüyor. Bu durum, son dönemlerde yaygınlık kazanan “Dijital Egemenlik” kavramının da bir parçası.

Hindistan, Pax Silica’ya, güçlü mühendislik ve teknoloji altyapısı, artan yarı iletken üretim kapasitesi ve derinleşen yapay zekâ girişimleri ile büyük bir gelişen ekonomi olarak stratejik bir katkı sağlıyor.

Washington DC’de gerçekleştirilen açılış zirvesinde, ilk katılımcılar arasında Amerika Birleşik Devletleri’nin yanı sıra Japonya, Güney Kore, Singapur, Avustralya, İngiltere ve İsrail yer aldı. Birleşik Arap Emirlikleri de katıldı ve Avrupa’nın bazı ülkeleri ile ek ortakların katılımı için görüşmelerin sürdüğü bildirildi.

1,4 milyar nüfusa sahip Çin’in “Küresel Güney” olarak tanımlanan bölgedeki hakimiyetine karşı Hindistan’ın katılımı dikkat çekici. Bu durum, daha önceki ticaret gerginliklerinin ardından ABD-Hindistan ekonomik ilişkilerini yeniden yapılandırma çabalarının bir parçası olarak ortaya çıktı.

Pax Silica’nın etkileri neler olabilir?

Katılımcı ülkeler tarafından memnuniyetle karşılanan bu anlaşma, NATO gibi resmi bir savunma paktı değil. Ayrıca, klasik bir serbest ticaret anlaşmasında olduğu gibi tarife çizelgeleri ve pazar erişim bölümleri içermiyor. Yapay zekâ çağında ekonomik güvenlik etrafında şekillenen, sınırlı bir ticaret anlaşması olarak değerlendirilebilir.

Bazı ABD hükümeti ve sektör temsilcileri Pax Silica’yı kritik teknoloji tedarik zincirlerini çeşitlendirmek için olumlu bir adım olarak görüyor. Ancak bazı yorumcular, bu anlaşmanın işbirlikçi bir koalisyon olarak sunulmasının arkasında yatan potansiyel jeopolitik hedeflerin gizlendiğini öne sürüyor. Özellikle bu durum, diğer küresel oyuncuların marjinalleşmesine ve gelişmekte olan ekonomilerin Amerikan çıkarlarına sıkı bir şekilde bağlanmasına yol açabilir. Bu da eşitlikçi kalkınmayı engelleyebilir.

Pax Silica’nın etkisiyle, Çin’in kendi ağlarını güçlendirme veya alternatif stratejik ortaklıklar kurma gibi adımlar atabileceği belirtiliyor. Çin’in bu durumda, yerli üretimi destekleme ve kendi kendine yeterlilik sağlama hedefleri doğrultusunda önlemler alması öngörülüyor. Bu yaklaşım, zaten uzun süredir uyguladığı endüstriyel politikalarına bir genişleme olarak yorumlanabilir. Pax Silica, bu stratejilerin genişlemesi için daha fazla gerekçe sunuyor.

Pax Silica’nın tedarik zinciri dayanıklılığı, güvenli yapay zekâ ekosistemleri ve adil teknoloji geliştirme konularında pratik bir ittifak olarak kalıp kalmayacağı, üye ülkelerin yatırım, standartlar ve yönetişim konusunda ne kadar derin iş birliği yapacaklarına bağlı olacak.

Türkiye için olası senaryolar

Temel imzacıların kamuya açıkladığı bilgiler, ABD, Hint-Pasifik ve bazı seçilmiş ortaklardan (Japonya, Güney Kore, Singapur, Avustralya, İsrail, İngiltere ve bazı açıklamalarda Hollanda/BAE) oluşan bir grubu işaret ediyor. Türkiye, “radarda” yer alıyor ancak şu an için temel üye olarak listelenmiyor. Belirli şartları yerine getirdiğinde Türkiye, olası bir 2. Aşama ortağı olabilir.

Türkiye, Avrupa-Orta Doğu-Orta Asya lojistiği açısından doğal bir kavşak noktası konumunda. Bu durum, Pax Silica’nın vurguladığı “dayanıklı koridor” fikriyle örtüşüyor. Ancak, Rusya ile olan ekonomik bağımlılığı ABD ve AB açısından bir risk olarak değerlendiriliyor.

Beylikova (Eskişehir) bölgesi, nadir metallerde büyük bir üretici olma hedefiyle katkı sağlayabilir. Ancak, işleme ve ayırma teknolojileri henüz yeterince geliştirilmiş değil. Eti Maden’in Beylikova’da bir pilot tesis kurma çalışmaları devam ediyor.

Türkiye’nin Pax Silica’ya katılımı için, sadece güvenilir ihracat kontrolü uygulaması değil, aynı zamanda kaçakçılıkla mücadele tedbirleri ve kuralları da getirmesi bekleniyor. ABD ve AB ile uyumlu hassas varlıklar için yatırım tarama süreçleri de talep ediliyor. Türkiye’nin koalisyona somut katkılar sunabilmesi için, örneğin nadir toprak elementleri işleme kapasitesi veya AB endüstrisini destekleyecek güvenli bir lojistik ve enerji koridoru sağlaması önemli. Eğer bu adımları atarsa, Pax Silica’nın sorunlar yumağından ziyade bir çözüm haline gelmesi mümkün görünüyor.