İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri durdurma kararı aldı. Boğaz’ın küresel petrol ticaretinin kritik noktalarından biri olması nedeniyle, piyasalarda endişe hakim.

İran Devrim Muhafızları, İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda deniz taşımacılığını kısıtlama kararı aldı. Bu gelişme, Devrim Muhafızları’na yakın bir haber ajansı olan Tasnim aracılığıyla duyuruldu.

Küresel piyasalarda belirsizlik artarken, İngiltere’nin önde gelen finans kuruluşlarından Barclays Bank, Ortadoğu’daki gerginliğin tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatlarının önemli ölçüde yükselebileceğini öngörüyor.

Bankanın analizinde, “Petrol piyasaları Pazartesi günü en kötü senaryolarla karşılaşabilir” ifadelerine yer verildi. Mevcut koşullarda, ham petrolün varil fiyatının 100 ABD dolarına kadar çıkabileceği tahmin ediliyor.

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticareti ve yük taşımacılığı açısından dünyanın en kritik rotalarından biri olarak biliniyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), bu boğazı “dünyanın en önemli petrol geçiş güzergahı” olarak tanımlamakta.

Hürmüz Boğazı’nın Önemi

Küresel petrol sevkiyatlarının günlük olarak yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçmektedir. Burada yaşanabilecek herhangi bir kesinti, enerji fiyatlarını artırma potansiyeline sahip.

Böyle bir durum, tüketicilerin benzin ve diğer petrol ürünleri için ödemek zorunda kalacakları fiyatları da etkileyecektir.

İran ile Umman arasında bulunan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni açık denizlere bağlayan tek geçiş noktasıdır. Bu boğazdan her gün 21 milyon varil petrol ve 306 milyon metreküp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşınmaktadır.

Bu rakamlar, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25-30’unu ve LNG ticaretinin yüzde 20’sini kapsamaktadır. Taşınan petrolün büyük bir kısmı, özellikle Çin, Hindistan ve diğer Asya ülkelerine yönelmektedir. Bu nedenle Hürmüz Boğazı, yalnızca bölgesel değil, küresel enerji güvenliği açısından da büyük bir öneme sahiptir.

Hürmüz Boğazı’nın Süveyş Kanalı gibi merkezi bir kontrol otoritesi bulunmamaktadır. Tankerler, İran ve Umman’ın karasularından geçmektedir. İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan bir BM anlaşmasını imzalamış olsa da henüz bu anlaşmayı onaylamamıştır.

Petrolde yüzde 92, doğal gazda ise yüzde 99 oranında dışa bağımlı olan Türkiye, enerji fiyatlarındaki artıştan en fazla etkilenecek ülkeler arasında yer almaktadır.

İran’ın Petrol İhracatı ve Ekonomisi

Petrol ticaretinde yaşanacak olası uzun süreli aksaklıklar, İran ekonomisi üzerinde de olumsuz etkilere yol açabilir.

Ham petrol ve petrol ürünlerinin ihracatı, İran için hayati bir gelir kaynağıdır. Bu ürünler, ülkenin toplam ihracatının yüzde 17’sinden fazlasını oluşturmakta, ikinci sıradaki doğal gazın oranı ise yaklaşık yüzde 12’dir.

İran, 2023 itibarıyla OPEC içinde dördüncü en büyük ham petrol üreticisi konumundadır. 2022 yılında ise “kuru doğal gaz” üretiminde dünyada üçüncü sırada yer almıştır.

Uzun yıllardır yaptırımlara tabi olan İran, bu durumun petrol ihraç etmesine engel olmadığını göstermiştir. Bu süreçten en fazla fayda sağlayan ülke ise Çin olmuştur; 2023 yılında İran petrolünün yaklaşık yüzde 90’ı Çin Halk Cumhuriyeti’ne ihraç edilmiştir.

DW/HS,JD