İlber Ortaylı: Tarihin Işığında Bir Ömür

Sosyal bilime adanmış 79 yıllık bir ömür: Tarihçi, akademisyen, yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın hayatı…

İlber Ortaylı, tarih bilinci ve geniş bir eser yelpazesiyle Türkiye’nin entelektüel hayatına damgasını vurmuş bir isimdir. 1947 yılında Avusturya’nın Bregenz kentinde, Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Ortaylı’nın yaşam öyküsü, birçok önemli olayla şekillenmiştir.

Prof. Dr. İlber Ortaylı, çağdaş tarih anlayışına katkıda bulunan en önemli Türk tarihçilerinden biri olarak anılmaktadır. Ailesinin Türkiye’ye göç etmesiyle birlikte çocukluk yıllarını İstanbul ve Ankara arasında geçirmiştir.

Annesi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde öğretim üyeliği yapmış olan Şefika Ortaylı, babası ise Kırım tarihi üzerine çalışmaları bulunan mühendistir.

İlber Ortaylı; babası Kemal Ortaylı ve annesi Şefika Ortaylı’nın kucağında (1948)

İlköğretimini Ankara’da tamamladıktan sonra, ortaokul eğitimine İstanbul’daki Saint George Avusturya Lisesi’nde devam etmiş, lise öğrenimini ise Ankara Atatürk Lisesi’nde tamamlamıştır.

1965 yılında liseden mezun olduktan sonra, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Yeniçağ Tarihi eğitimine başlamıştır. Bu süreçte, Halil İnalcık gibi ünlü tarihçilerin yanında ders alarak önemli bir entelektüel birikim edinmiştir.

İlber Ortaylı’nın gençliği, 1972

Diller üzerindeki yetkinliği sayesinde, çeşitli dönemlere ait arşivlerle çalışma fırsatı bulmuş, böylece tarih alanında özgün eserler üretmiştir. Ortaylı, iyi derecede Osmanlıca okuyabilme becerisine de sahipti.

İleri düzeyde bildiği diller arasında şunlar yer almaktadır:

Türkçe
Almanca
Fransızca
İngilizce
Rusça

Orta düzeyde bildiği diller ise şunlardır:

Arapça
Farsça
Latince
İbranice
Sırpça
Yunanca

Okuma düzeyinde bilgi sahibi olduğu diller arasında ise:

Kırım Tatarca
İtalyanca
Slovakça
Romence
Hırvatça
Boşnakça

“Belki de dilin yönlendirdiği bir organizmayız”

Dil bilmenin önemine sıkça vurgu yapan Ortaylı, bu konudaki görüşlerini şöyle ifade etmiştir:

“Bir Avrupa üniversitesindeki tarih veya hukuk profesörü ne kadar dil biliyorsa o kadar biliyorum. Mükemmel, iyi derecede, efsanevi diye bir şey yok; buna gerek de yok. Önemli olan kaç dil bildiğim değildir. Bir dili konuşmanın, onu yaşamanın hazzı daha önemlidir. Ben bu işten haz alıyorum. İnsanoğlunun en büyük icadı dildir diyeceğim ama belki de dil insanoğlunun icadı değil, biz onun yönlendirdiği bir organizmayız.”

Akademik kariyerine nasıl başladı?

1973 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde asistan olarak göreve başlayan Ortaylı, 1977 yılında Almanya’nın Bonn kentine arşiv çalışmaları için gitti ve sonrasında Chicago Üniversitesi’nde Halil İnalcık’ın danışmanlığında yüksek lisans yaptı.