Başarılarınızı belgeleyen somut kanıtlarınız olmasına rağmen, kendinizi yetersiz hissetmekte misiniz? Elde ettiğiniz başarıların arkasında başka birinin desteği olduğunu, şans faktörünün etkili olduğunu veya başarının haksız bir şekilde size sunulduğunu düşünmekte olabilirsiniz. Ancak bu düşünceler, gerçeklikten uzak olup, fiziksel, zihinsel ve ruhsal denge kaybınızın bir işareti olabilir. Bu durumun altında yatan nedenlerden biri imposter sendromu olabilir.

TIKLAYIN | Ofiste Beş Gün

Imposter sendromu nedir?

Imposter sendromu; bireyin kendi çabalarıyla elde ettiği başarıyı sorgulaması, kendini yetersiz ve değersiz hissetmesi durumudur. 1978 yılında literatüre giren bu kavram, “sahtekâr sendromu” olarak da adlandırılmaktadır. Bu isimlendirme, bireyin başarılarını hak etmediği duygusuyla kendini bir sahtekâr gibi hissetmesinden kaynaklanır.

İlk ortaya çıktığı dönemlerde bu sendromun daha çok kadınlarda ve siyahi bireylerde görüldüğü düşünülmekteydi. O zamanlarda eğitim ve iş hayatındaki cinsiyetçi ve ırkçı yaklaşımların etkisiyle bu düşüncenin yaygınlaşması mümkündü. Günümüzde de kadınlar ve dezavantajlı gruplarda imposter sendromu sıkça görülmekte; bu durum, eşit iş haklarına sahip olmamaları, daha düşük ücretler almaları ve yeteneklerinin göz ardı edilmesi gibi sebeplerle gelişmektedir. Imposter sendromu üzerine çalışan doktor Valerie Young, 2011 yılında yayımladığı eserinde bu sendromun beş farklı şekilde tezahür edebileceğini öne sürdü:

Mükemmelliyetçi

Imposter sendromunu mükemmelliyetçilik üzerinden yaşayan bireyler, her işte mükemmel sonuçlar elde etmek ister. Ancak yaşam, hata yapmayı ve deneyimlemeyi de içeren bir süreçtir. Bu nedenle her alanda mükemmel sonuçlar beklemek, gerçekçi bir yaklaşım değildir. Mükemmel sonuçlar peşinde koşmak, bireyin yaşam dengesini bozabilir.

Uzman

Tüm ayrıntılara hakim olmayı hedefleyen bireyler, uzmanlık arayışındadır. Ancak her konuda uzmanlaşma çabası, bireyi hayatı yalnızca mücadele alanı olarak görmeye yönlendirebilir ve bu durum, toplumsal katkıdan uzaklaşmasına sebep olabilir.

Doğal deha

Doğal dehalar, zorlukları kolaylıkla aşabileceklerini düşünürler. Ancak yaşamın zorlukları, bireyin küçük engeller karşısında bile kendini kötü hissetmesine yol açabilir.

Solist

Destek almadan her şeyi tek başına üstlenmeyi seçen solist bireyler, yalnızca kendi çabalarıyla başarılı olamadıklarında yetersizlik hissi yaşayabilir. Bu durum, toplumsal yardımlaşma anlayışından uzak bir bakış açısına işaret eder.

Süper kahraman

Süper kahraman tipi bireyler, her rolde başarılı olma yükümlülüğü hisseder. Tüm toplumsal rollerinin gerekliliklerini yerine getirme arzusu, kendilerinden uzaklaşmalarına neden olabilir.

Imposter sendromunun belirtileri

Imposter sendromu, çeşitli tetikleyicilerle ortaya çıkabilir. Çocukluk döneminde başarı baskısı, aşırı eleştirel tutumlar gibi durumlar, bu sendromun yaygın nedenleri arasında sayılmaktadır. Birey, aşağıdaki belirtilerle imposter sendromunu deneyimleyebilir:

Kendine şüphe duyma durumu, geçmişte yaşananlara ya da gelecekteki planlara yönelik düşüncelerde de görülebilir.

Birey, ne kadar başarılı olursa olsun, bu başarıyı şansa dayandırır ve bunun bir gün anlaşılacağından korkar.

Başarıyı hak etmediğini düşünmekten endişe eder.

Başarılarından ziyade sıkıntı ve kaygı hisseder.

Başkaları tarafından takdir edilme ihtiyacını yoğun bir şekilde hisseder.

Hayallerine ulaştığında bile, bu başarıyı hak etmediğine dair inancı devam eder.

Imposter sendromunu önlemek için öneriler

Imposter sendromunu önlemek için zihinsel ve sezgisel farkındalığın artırılması önemlidir. Bu bağlamda, aşağıdaki yöntemler dikkate alınabilir:

Kendinize doğru soruları yöneltin

Imposter sendromuyla mücadele ettiğiniz alan ne olursa olsun, kendinize doğru sorular sormak önemlidir:

Kendinizi başarısız ve yetersiz hissettiğinizde, bu hislerin kaynağı çevreniz mi yoksa kendinizi manipüle etme biçiminiz mi?

Verdiğiniz tepkiler gerçekten size mi ait yoksa dışsal faktörlerden mi etkileniyor?

Kendinizi başarısız hissetmek için gerçek bir neden var mı yoksa kendinize haksızlık mı ediyorsunuz?

Bu sorular, imposter sendromunun varlığını anlamanıza yardımcı olabilir ve deneyimlerinizin gerçek nedenlerini keşfetmenizi sağlayabilir.

Güvendiğiniz kişilerle konuşun

Imposter sendromuyla başa çıkarken, güvendiğiniz biriyle konuşmak, farklı bakış açıları kazandırabilir. Bu, düşüncelerinizle ilgili yeni bağlantılar kurmanıza ve bulunduğunuz durumdan çıkmanıza yardımcı olabilir.

Yeteneklerinizi tanıyın

Kendinizi başkalarıyla kıyaslamak yerine, mevcut yeteneklerinizi geliştirmeye odaklanın. Bulunduğunuz yere şans eseri gelmediğinizi, yetenekleriniz sayesinde ulaştığınızı unutmayın. Başarı kadar başarısızlıkların da doğal olduğunu kabul edin.

Imposter sendromuyla nasıl başa çıkılır?

Yaşadığınız deneyimlerin kaynağını, yetersizlik hissinden ziyade imposter sendromunun varlığında aramak, bu sendromla başa çıkmanın önemli bir adımıdır. Sendromu tanımak ve etkilerini gözlemlemek, bu konuda bilinçlenmenizi sağlayacaktır.

Imposter sendromuyla başa çıkmanın yollarından biri de yaratıcı enerjinizi yükseltecek bir yaşam tarzı benimsemektir. Bu kapsamda yoga, meditasyon ve nefes çalışmaları gibi uygulamalar, düşüncelerinizi gözden geçirmenize ve imposter sendromuna neden olan katı düşüncelerden kurtulmanıza yardımcı olabilir.

Imposter sendromu, psikiyatrik bir hastalık olmasa da anksiyete ve depresyon gibi sorunları tetikleyebilir. Bu süreçte bir psikiyatrist veya psikologdan destek almak, zihin, beden ve ruh sağlığınızı korumak açısından önem arz etmektedir. Imposter sendromu ile mücadele ediyorsanız, kendi değerinizi fark ederek hayatınızı kolaylaştırmak için bu yöntemlerden faydalanabilirsiniz.