İran üzerindeki etkisini artırmaya çalışan Amerika Birleşik Devletleri, Irak’taki nüfuzunu zayıflatmak amacıyla önemli adımlar atmayı planlıyor. Eski Başbakan Nuri El Maliki’nin yeniden başbakanlık için aday gösterilmesine karşı çıkan ABD Başkanı Donald Trump’ın uyarısının ardından, ABD Dışişleri Bakanlığı Irak hükümetine bir mektup göndererek yedi temel talepte bulundu. Mektupta, yeni başbakanın İran etkisini sonlandırması, İran ile bağlantılı milisleri silahsızlandırması ve Washington ile yakın bir işbirliği kurması gerektiği belirtildi. Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, mektubun içeriğinde yaptırım iması bulunduğunu ifade etti.

7 madde

ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından bu hafta Irak hükümetine iletilen mektupta, yeni başkanın “Irak’ın ve halkının çıkarlarını her şeyin üzerinde tutması ve ABD ile yakın bir işbirliği içinde olması” gerektiği vurgulandı. Al-Monitor haber ajansı tarafından elde edilen imzasız metinde, yeni hükümetten beklenen adımlar şu şekilde sıralandı:

– İran bağlantılı tüm grupların 6 ila 12 ay içinde silahsızlandırılması ve dağıtılması

– Yolsuzluk ve kara para aklamayla mücadele

– Yargı reformları ile siyasi ve hizip etkisinin azaltılması

– Irak’taki tüm İranlı danışman, görevli ve unsurların ülkeden çıkarılması

– Haşdi Şabi’nin rolünün netleştirilmesi ve tamamen Savunma ile İçişleri bakanlıklarına bağlanması

– Devlete sadık, yetkin ve profesyonel isimlerden oluşan bir kabine kurulması

– ABD ile güçlü ekonomik ve güvenlik ortaklıklarının geliştirilmesi

Şii Haşdi Şabi milisleri ve İran etkisi

2014 yılında IŞİD’e karşı kurulan ve daha sonra tartışmalara konu olan Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şabi), çoğunlukla İran ile bağlantılı olarak faaliyet gösteren Şii milislerden oluşmaktadır. Bu gruplar arasında etkili olan Kataib Hizbullah ve Eshabi Ehli El-Hak gibi unsurlar yer almakta olup, 2016’dan bu yana resmi olarak Irak güvenlik yapısına dahil edilmiş olsalar da önemli ölçüde özerkliklerini korumaktadırlar.

Yaptırım uyarısı

Irak’ın Kürt Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, mektubun Washington’daki Irak Büyükelçiliği’ne ulaştığını doğruladı. Irak Dışişleri Bakanlığı’nın perşembe günü yaptığı açıklamada Hüseyin, mesajda mevcut başbakan adayı hakkında ısrar edilmesi durumunda “bazı kişi ve kurumlara yaptırım uygulanabileceğine dair açık bir ima” bulunduğunu belirtti. Bu durum, eski Başbakan Nuri al-Maliki’ye yönelik bir uyarı olarak yorumlandı.

Maliki’nin adaylığı kriz çıkardı

Kasım 2025 seçimlerinin ardından parlamentodaki en büyük blok olan Şii partiler ittifakı Koordinasyon Çerçevesi, geçtiğimiz ay Maliki’yi başbakan adayı gösterdi. Irak sistemine göre, cumhurbaşkanı en büyük blokun adayını hükümeti kurmakla görevlendiriyor. Ancak Kürt partileri arasındaki anlaşmazlık nedeniyle henüz bir cumhurbaşkanı seçilemedi. Bu nedenle Maliki henüz resmi olarak görevlendirilmedi ve mevcut Başbakan Muhammed Şiya Sudani görevine devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, ocak ayında Maliki’yi “kötü bir tercih” olarak tanımlamış ve yeniden başbakan olması durumunda Irak’a olan desteğin kesilebileceğini belirtmişti.

Koordinasyon Çerçevesi Maliki’ye desteğini yeniledi

Koordinasyon Çerçevesi Sözcüsü Hişam el-Rikabi, eski başbakan Şii Maliki’ye verilen desteğin geri çekildiğine dair haberlerin “asılsız” olduğunu ifade etti. İttifakta Kays al-Gazali, Ammar al-Hakim, Hadi al-Amiri ve eski Başbakan Haydar İbadi gibi önemli isimler de yer almakta. Ulusal Hikmet Hareketi lideri Hakim, ocak ayı sonundaki açıklamasında, Maliki’nin adaylığında ısrar edilmesi halinde Irak’ın “büyük ekonomik sonuçlarla” karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

ABD-İran Rekabetinin yeni cephesi

ABD’nin İran bağlantılı aktörlerin yeni hükümette yer almaması yönündeki tavrı, Maliki’nin adaylığından önceki döneme dayanıyor. ABD, terör örgütü olarak tanımladığı grupların hükümette bulunmasına karşı olduğunu Iraklı partilere daha önce de iletmişti. Bu gelişmeler, Irak’taki hükümet kurma sürecinin yalnızca iç siyasi dengelerle değil, aynı zamanda ABD-İran rekabetiyle de şekillendiğini göstermektedir. Önümüzdeki günlerde Bağdat’ın atacağı adımlar, hem ekonomik yaptırım riskini hem de bölgesel güç dengelerini doğrudan etkileyecek.