Amir Azimi
BBC News Farsça

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin Sekreteri Ali Laricani, İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybetti. Bu olay, İran’ın en deneyimli ve etkili siyasetçilerinden birinin kaybı anlamına geliyor.

Askeri bir lider olmamakla birlikte, Laricani, İran’ın stratejik karar alma süreçlerinin merkezinde yer alan önemli bir figürdü.

Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri olarak, savaş, diplomasi ve ulusal güvenlik konularında doğrudan etkili kararlar alıyordu.

Laricani’nin görüşleri, özellikle ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmalarda önemli bir ağırlığa sahipti.

28 Şubat’ta İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in vefatından sonra, Laricani kararlı bir tutum sergilemiş ve İran’ın uzun süreli bir savaşa hazır olduğu mesajını vermişti.

Laricani, aynı dönemde birçok üst düzey İranlı yetkilinin öldürülmesiyle birlikte hedef alınmış, bu durum ise İran’ın liderlik yapısının zayıflamasına sebep olmuştur.

Batı ülkelerine karşı sert bir tutum sergileyen Laricani, iç politikada pragmatik bir lider olarak biliniyordu. İdeolojik bağlılığı ile teknokrat yaklaşımını harmanlayarak, hesaplanmış stratejileri ön plana çıkarıyordu.

Batılı güçlerle ilişkilerde şüpheci bir tutum sergileyen Laricani, diplomatik çabaların önemli bir parçası haline gelmişti. Özellikle Çin ile uzun vadeli işbirliği anlaşmalarında İran’ı temsil ediyordu.

Ölümünden önce, Laricani üç büyük krizle başa çıkmaya çalışıyordu.

İlk kriz, mevcut savaşın kendisiydi. İran’ın uzun süreli bir savaşa hazırlanması gerektiğini belirterek, çatışmayı bölgeye yaymayı ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını savunuyordu.

İkinci kriz, ülke içindeki ayaklanmanın bastırılmasıydı. Ekonomik sıkıntılar, İslam Cumhuriyeti’ni tehdit eden bir kalkışmaya dönüşünce, binlerce eylemcinin ölümüne neden olan bir baskı uygulandı.

Üçüncü kriz ise İran’ın nükleer programı ve ABD ile dolaylı müzakerelerin yürütülmesiydi. Askeri saldırılar, bu müzakerelerin kesilmesine yol açtı.

Laricani’nin ölümü, bu krizlerin çözümünü zorlaştırabilir ve onun yerine gelecek kişinin son derece kırılgan bir durumu devralmasına neden olabilir.

İran, küresel enerji piyasalarını tehlikeye atarak direnişini sürdürse de, hava sahası yeni saldırılara karşı savunmasız durumda ve Laricani’nin yerine gelecek kişi de hedef alınma riski taşıyor.

Bu gelişmeler, iktidardaki askeri varlığın artmasına yol açabilir. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülke yönetiminin üst kademelerinin işlevsiz hale gelmesi durumunda askeri güçlerin hızlıca devreye girebileceğini belirtmiştir. Bu durum, karar alma süreçlerini hızlandırabilir, ancak merkezi koordinasyona zarar verebilir.

Öte yandan, öldürülen liderlerin yerine gelecek kadrolarda da sorunlar yaşandığına dair belirtiler ortaya çıkmaktadır. İran yönetimi, bazı kamuoyu açıklamalarını geç yapıyor. Yeni dini lider Mücteba Hamaney’in görünür olmaması da durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Bu, hem güvenlik kaygıları hem de iktidar içindeki belirsizliklerden kaynaklanıyor olabilir.

Kısa vadede, ülke yönetimindeki belirsizlikler artabilir. Savaşta daha otoriter bir askeri yönetim, iç politikada daha baskıcı yaklaşımlara yol açabilir.

Zamanla, 90 milyonluk bir ülkeyi yönetecek kadroları bulmak zorlaşabilir.

Laricani’nin ölümü, yalnızca bir siyasetçinin kaybı değil, aynı zamanda liderlik krizini derinleştirebilecek bir faktör olarak ön plana çıkıyor ve İran devletinin dayanıklılığını olumsuz etkileyebilir.

“İran’ın gizli gücü” olarak tanınan Ali Laricani’nin ölümü resmi olarak doğrulandı.

İran’ın gizli gücü Ali Laricani kimdir?