Hürmüz Boğazı’nı kapatan ve petrol üreten ülkelerin rafinerilerine saldıran İran, dünya genelinde büyük bir enerji krizine neden oluyor. Bu durum, özellikle Çin ve Japonya gibi Batı ülkelerinde son elli yılın en büyük ekonomik sıkıntısını tetikliyor.

Ancak, İran’ın en büyük düşmanı olan İsrail’e zarar verme konusunda etkisiz kalıyor.

İran’da öldürülen dini lider Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney yeni dini lider olarak atanmasına rağmen, henüz etkisini gösteremiyor. Savaş, günlük tepkilerle yürütülmeye devam ediyor.

Yönetimde kontrol kaybolduğunda, karar verme yetkisi valilere ve Devrim Muhafızları gibi askeri birimlere geçiyor.

Siyasi ve ekonomik vizyon eksikliği çeken bu fanatik askerler, rejimi baskı ile sürdürmeye çalışıyor. Şu anda söz konusu olanlar, plansız bir şekilde savaş yönetmeye çalışıyorlar.

İran muhalefeti

Bir süre önce rejime karşı sokaklara dökülen halk, savaş nedeniyle geri adım atıyor. Zaten parçalanmış olan muhalefet, toplumsal gücünü kaybediyor ve şu an doğru bir strateji ile geri çekiliyor.

Savaşın başlamasıyla birlikte, rejimin değişmesi ihtimali giderek azalıyor.

Savaş, Trump ve Netanyahu gibi insanlık suçlularının beklentilerinin aksine, İran’ı bir araya getiriyor.

Yüzde 99’u ithal

Savaş esnasında İran’ın göz ardı ettiği önemli bir soru ise, İsrail’in petrolü nereden temin ettiği. Dünya genelinde “petrol” fiyatları artarken, bu konu arka planda kalıyor.

İsrail, kendi petrol ihtiyacının yalnızca yüzde 1’ini üretiyor; geri kalan yüzde 99’u ise ithal ediliyor.

Yedi ülke

İsrail’in petrol tedarik kaynaklarına ilişkin bir rapor sivil toplum örgütü “Oil Change International” tarafından yayınlandı. Raporda, Azerbaycan, Kazakistan, Gabon, Brezilya, Nijerya, Kongo ve İtalya gibi yedi ülkenin adı geçiyor.

Bu durum, sadece ülkelerle sınırlı değil. İsrail’e petrol sağlayan Amerika merkezli uluslararası petrol şirketleri de büyük bir rol oynuyor ve bu şirketler, İsrail’in ihtiyacının yüzde 66’sını karşılıyor.

Petrolün nasıl sağlandığı ise bir polisiye hikayesini andırıyor.

BTC hattı

BTC, yani Bakü – Tiflis – Ceyhan Boru Hattı, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’den başlayarak Tiflis (Gürcistan) üzerinden Adana yakınlarındaki Yumurtalık limanına uzanıyor.

Azerbaycan’dan gelen petrol, Yumurtalık’a ulaştığında, burada Haydar Aliev ismini taşıyan bir petrol terminali bulunuyor.

Kritik nokta burasıdır: Parasını veren herkes bu terminalden petrol satın alarak tankerlerini doldurabiliyor. Tanker, petrolü istediği yere götürme özgürlüğüne sahip ve kime sattığına dair hesap verme zorunluluğu yok.

Tankerler, zaman zaman uyarılar alarak rotalarını gizlemek amacıyla izleme sinyallerini kapatıyorlar ve çoğunlukla bu petrol İsrail’e yönlendiriliyor. Bu ticaretin yürütücüsü ise Amerikan kaynaklı uluslararası petrol şirketleri.

İsrail, kullandığı petrolün yüzde 30’unu bu yöntemle temin ediyor.

Anlaşmalar ve anlaşmalar

Yumurtalık Türkiye sınırları içerisinde olmasına rağmen, Türkiye’nin bu ticareti engelleme imkanı bulunmuyor. BTC Hattı ile Yumurtalık’a ulaşan Azerbaycan petrolünü de Azerbaycan’ın kesme yetkisi yok.

Uluslararası petrol şirketlerinin yaptığı anlaşmalar, bu süreçte önemli kısıtlamalara neden oluyor. Ancak, yine de İsrail buradan petrol temin etmeye devam ediyor.

Bunu engellemek için ne yapılması gerektiği ise, uluslararası hukukun ve dünya petrol ticaretinin karmaşık ayrıntılarına bağlı.

Dünya genelinde birçok ülke, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve petrol üreten ülkelerin rafinerilerine saldırması nedeniyle ekonomik bunalımla karşı karşıya kalırken, İsrail durumu yönetmeyi başarıyor.

Çözümün ilk iki adımı

Savaşın kontrolünü Devrim Muhafızları’na bırakmadan önce, İran’ın atması gereken ilk iki adım şunlardır:

1-Hürmüz Boğazı’nı açmak,

2-Körfez ülkelerinin rafinerilerine yönelik saldırılara son vermek.

Bu adımlar, hem İran’a hem de dünya ekonomisine nefes aldırabilir. Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, İran için de olumsuz etkiler doğuruyor; zira ülke, yıllık 14 milyon ton gıda ürününü bu geçiş noktası aracılığıyla sağlıyor.

Sonrasında ise, Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan’ın BTC Hattı anlaşmalarını yeniden gözden geçirmesi gerekiyor.