ABD’nin İran’a yönelik gerçekleştirdiği operasyon sonrası, Washington tarafından açıklanan hasar bilançosuyla sahadan gelen bilgiler arasında belirgin bir çelişki belirlendi. ABD yönetimi, İran’ın askeri gücünün ciddi şekilde tahrip edildiğini ve füze programının büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini iddia ederken, bazı İran tesislerinde saldırılardan sonra yeniden faaliyetlerin başladığına dair bilgiler geldi. Bu durum, İran’ın elinde kullanılabilir askeri kapasite olduğuna dair değerlendirmeleri gündeme getirdi.

Nefes’te yayımlanan habere göre, Washington açısından mesele artık yalnızca operasyon sırasında imha edilen füzelerin sayısıyla sınırlı değil. Asıl merak edilen, İran’ın füze programına verilen hasarın kalıcı olup olmadığı ve Tahran’ın elinde kalan kapasiteyle programı yeniden canlandırıp canlandıramayacağı oldu.

SALDIRILARDAN SONRA BAZI TESİSLERDE HAREKETLİLİK

Geçtiğimiz perşembe yayımlanan yeni bir rapor, bu sorunun yanıtının ilk değerlendirmelerden daha karmaşık bir hal alabileceğini gösterdi.

Wall Street Journal’a (WSJ) konuşan ABD’li yetkililer, İran’ın bazı askeri tesislerinde saldırılardan sonra yeniden faaliyetlerin başladığını bildirdi. Ancak tartışmanın kritik noktası, İran’ın operasyonlardan ne ölçüde hasar gördüğüydü.

ABD’nin operasyonunun temel hedeflerinden biri, İran’ın balistik füze stoklarını ve yeni füze üretme yeteneğini ortadan kaldırmaktı.

ABD’li yetkililer, düzenlenen hava saldırılarında İran’ın savunma sanayisi altyapısının yaklaşık yüzde 85’inin yok edildiğini öne sürdü. Ayrıca, çok sayıda balistik füze, fırlatma sistemi ve uzun menzilli saldırılarda kullanılan insansız hava araçlarının da imha edildiği ifade edildi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, daha önce İran’ın füze ve insansız hava aracı programının “işlevsel olarak yok edildiğini” belirtmişti.

Ancak yeni bilgilerin gündeme getirdiği başka bir soru var: Füze kapasitesinin yüzde 85’inin ortadan kaldırılması, geriye kalan yüzde 15’in programı yeniden canlandırmak için yeterli olabileceği anlamına mı geliyor?

‘FABRİKAYI VURURSUNUZ AMA DEPODEKİ HAZIR PARÇALAR KALIR’

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, Washington’ın açıklamalarıyla WSJ’nin aktardığı bilgilerin aynı kapasiteden bahsetmediğine dikkat çekti.

Toğa, Pentagon’un değerlendirmesinin üretim altyapısına, WSJ’nin ise önceden üretilip stoklanan parçaların montajına ilişkin olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Aslında iki taraf farklı şeylerden bahsediyor. Pentagon’un iddiası sanayi altyapısına dair. İran’ın iahaber, balistik füze ve donanma sanayisinin yüzde 90’a varan kısmının imha edildiğini söylüyorlar. WSJ’nin haberi ise üretimi değil, montajı anlatıyor. Yani savaş öncesinde stoklanmış parçaların yer altında birleştirilmesini. Bu ikisi aynı şey değil. Fabrikayı vurursunuz ama depodaki hazır parçalar yerinde kalır.”

‘ELDEKİ PARÇALARLA SAYI BİNLERİ BULABİLİR’

Toğa, İran’ın saldırılardan önce tamamlanmış savaş başlıkları, gövdeler ve yönlendirme birimleri stokladığını ifade etti. Bir ABD’li yetkilinin değerlendirmesine göre mevcut parçalarla en az birkaç yüz füzenin montajı mümkün olabilir.

King’s College London’dan eski CIA analisti Jim Lamson ise bu sayının binlere ulaşabileceğini öngörüyor.

Faaliyetlerin Hocir dahil birkaç yer altı tesisinde tespit edildiğini belirten Toğa, asıl önemli gelişmenin İran’ın yeni yer altı tesisleri kurması olduğunu vurguladı:

“İran, savaş öncesinde tamamlanmış başlık, gövde ve yönlendirme birimleri stoklamıştı. Bir ABD yetkilisi, eldeki parçalarla en az birkaç yüz füzenin monte edilebileceğini söylüyor. King’s College London’dan eski CIA analisti Jim Lamson ise bu rakamın binleri bulabileceğini değerlendiriyor. Faaliyet, Hocir dâhil birkaç yer altı tesisinde tespit edilmiş. İran, saldırılardan kaçınmak için yeni yer altı tesisleri inşa ediyor. Operasyonun programı ne kadar gerilettiğine gelirsek, tablo şöyle: Üretim kapasitesi ciddi biçimde azaldı ve envanter yarıya indi. Kimyasal tesisler ve karıştırma ekipmanları zarar gördü. Ama program bitmedi, ertelendi.”

‘HER DÖNGÜDE İRAN BİRAZ DAHA DERİNE İNİYOR’

Toğa, yer altındaki askeri altyapı konusunda daha önce tünellerde görülen bir sürecin yeniden yaşandığını belirtti. Hava saldırıları bu tesisleri tamamen ortadan kaldırmak yerine belirli sürelerle kullanılamaz hale getirebiliyor.

Toğa, ABD’nin hasar değerlendirmelerine dair tartışmalara da değinerek şunları ekledi:

“Burada tünellerde gördüğümüz örüntünün aynısı işliyor. Hava gücü bu altyapıyı yok edemiyor, sadece bir süreliğine kapatabiliyor. Her döngüde de İran biraz daha derine iniyor. Washington açısından ayrı bir sorun daha var. Nisan ayında füze programının işlevsel olarak imha edildiği söylendi. Temmuzda Ürdün’deki üs vuruldu. Şimdi de üretimin sürdüğü ortaya çıktı. Bu kadar yüksek perdeden iddia, sonra da tekzip. Böyle bir sarmal, ABD’nin hasar değerlendirmelerini inandırıcı olmaktan çıkarıyor. Bunun bedeli de müzakere masasında ödenir.”

İRAN YENİ FÜZELER İÇİN NE KULLANIYOR?

WSJ’ye konuşan ABD’li yetkililerin iddiasına göre Tahran, şu aşamada yeni bir tedarik zinciri oluşturmaktan ziyade daha önce elinde bulunan bileşenlerden yararlanıyor.

Bu ayrım, İran’ın füze programının geleceği açısından kritik bir önem taşıyor. Çünkü eldeki hazır parçalarla füze montajını yeniden başlatmak ile üretimi sürdürebilmek, farklı süreçlerdir.

İran’ın saldırılar öncesinde stokladığı parçalar kısa vadede yeni füzelerin montajını mümkün kılabilir. Ancak mevcut stokların sınırsız olmadığı değerlendiriliyor. Bu parçaların tükenmesinin ardından yeni bileşenlere, ham maddelere ve teknolojik girdilere ihtiyaç duyulacak.

Bu aşamada ise İran’ın dışarıdan malzeme temin etme kapasitesi ve yaptırımlara rağmen yıllar içinde oluşturduğu tedarik ağları belirleyici hale gelecektir.

‘İRAN ELİNDEKİ STOKLA BİR SÜRE DAHA MONTAJA DEVAM EDER’

Oral Toğa, füze montajıyla gerçek anlamda üretim kapasitesinin ayrılması gerektiğini vurguladı.

“Burada montaj ile üretimi ayırmak gerekiyor. Stoktan monte etmek envanteri tüketir. Yani sonu olan bir iş. Gerçek üretimin sürmesi için yukarıdaki sanayi altyapısının çalışması lazım.”

Toğa, İran’ın üretimi sürdürebilmesindeki önemli darboğazlardan birinin hasar gören kimyasal tesisler ve katı yakıt üretiminde kullanılan endü