Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin dördüncü yılı sona ererken, Avrupa’nın güvenlik yapısında meydana gelen önemli değişimler, Kuzey Atlantik’in stratejik adası İzlanda’yı on yıllık bir sessizlikten çıkarmış durumda. İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir’in 25 Şubat 2026’da Polonya Başbakanı Donald Tusk ile gerçekleştirdiği görüşme, adanın Avrupa Birliği (AB) üyeliği yönünde yalnızca bir niyet beyanında bulunmadığını, aynı zamanda somut bir takvim üzerinde çalışıldığını da göstermiştir.

Uluslararası arenada ve Reykjavik’ten gelen resmi açıklamalara göre, İzlanda’nın bu kez daha kararlı ve halkın onayını almak temelinde bir “geri dönüş” planı üzerinde çalıştığı anlaşılıyor.

İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir (solda) ve Polonya Başbakanı Donald Tusk

2026 AB referandumu: İzlanda’da sandıklar yakında kurulacak

Müzakere sürecinin yeniden başlamasındaki en önemli gelişmeyi, Avrupa siyasetinin nabzını tutan yayın organlarından Politico duyurdu. Koalisyon içindeki kaynaklara dayanan habere göre; İzlanda hükümeti, sürecin momentumunu korumak amacıyla daha önce 2027 olarak planlanan referandum tarihini öne çekmeyi ve Ağustos 2026’da halk oylamasına gitmeyi amaçlıyor.

Bu takvimin yalnızca bir spekülasyondan ibaret olmadığı, İzlanda hükümetinin yasal hazırlıklarıyla da destekleniyor. İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, referandum tarihini belirleyecek Parlamento karar tasarısının önümüzdeki bahar döneminde Alþingi’ye (meclis) sunulacağını açıkladı. Bakan Gunnarsdóttir, sürecin yalnızca bir hükümet kararı değil, aynı zamanda bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu vurgulayarak önemli bir mesaj iletti:

“Halkın tüm seçenekleri değerlendirmesi ulusal çıkarımızdır. Şu günlerde pek çok şey tehlikede; İzlanda’nın çıkarları, ister aileler ister şirketler olsun, tüm ulusun refahı ve güvenliği için her türlü seçeneği araştırmamızı gerektiriyor.”

Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir

Masada bekleyen soru: “Geleceğimizi birlikte inşa edelim mi?”

Yapılacak halk oylamasında, halka 2015 yılında dondurulan müzakerelerin yeniden başlatılmasına dair görüşleri sorulacak. Ancak bu soru, İzlanda iç siyasetinde yalnızca bir “üyelik” tartışması değil, aynı zamanda Avrupa ile olan ilişkinin formatını belirleme mücadelesi olarak algılanıyor. Eski Dışişleri Bakanı ve Bağımsızlık Partisi lideri Bjarni Benediktsson, konunun daha geniş bir perspektiften ele alınması gerektiğini savunarak şunları ifade etti:

“Avrupa ile olan ilişkimiz mutlaka sadece tam üyelik ya da tam kopuş ile sınırlı olmamalı. Norveç örneğinde olduğu gibi Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) üzerinden mevcut iş birliğimizi daha da derinleştirecek ‘orta yol’ çözümlerini masada tutmalıyız.”

13 Mart 2015

Bu “orta yol” arayışına rağmen, Başbakan Frostadóttir bağımsızlık ve kimlik vurgusunu sürdürmeye devam ediyor. Tusk ile gerçekleştirdiği görüşmede, şu ifadeleri kullanarak önemli bir noktaya değindi:

“Avrupa’daki muhataplarımız arasında, İzlanda’nın bağımsız bir ülke olarak kaldığı ve AB’ye katılsalar bile ülke kimliğini koruduklarına dair bir anlayış olduğunu duymak güzel.”

İzlanda’nın AB üyeliğini askıya almasına karşı düzenlenen protesto eylemi

Arka plan: 2015’teki mektuptan çıkarılan dersler ve balıkçılık kotası sorunu

İzlanda’nın bu kararlılığı, 2009-2015 yılları arasında yaşanan tıkanıklığın dersleriyle şekilleniyor. 2008 krizinin ardından başlayan üyelik süreci, 2013’te iktidara gelen sağ koalisyonun süreci dondurması ve 2015 yılında bir halk oylaması yapılmadan, yalnızca bir mektupla adaylığın geri çekilmesiyle sonlanmıştı. O dönemde süreci tıkayan en büyük engel, İzlanda ekonomisinin temel taşlarından biri olan “balıkçılık kotaları” üzerindeki egemenlik ve sürdürülebilirlik tartışmalarıydı.

İzlanda’nın toplam mal ihracatının yaklaşık %40’ı su ürünlerine ve balık avcılığına dayanıyor. AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası (OBP) uyarınca üye ülkeler, denizlerini diğer üye ülkelerin büyük filolarına açmak ve hangi türden ne kadar avlanacağına dair kararların Brüksel’den verilmesini kabul etmek zorunda. Bu durum, İzlanda için sadece bir ekonomik kayıp değil, aynı zamanda denizleri üzerindeki tam egemenliğinin kaybı anlamına geliyordu.

Ancak günümüzde Donald Tusk, AB’nin İzlanda’nın özel şartlarına ve Arktik bölgesindeki stratejik konumuna uyum sağlamak için “daha anlayışlı ve esnek” bir model geliştirebileceğini vurgulayarak kapıları aralamış durumda. İzlanda’nın geçmiş müzakerelerde 33 başlıktan 11’ini tamamlamış olması, teknik sürecin bu sefer beklenenden daha hızlı ilerleyebileceğini gösteriyor.

Varşova’dan esen sıcak rüzgar ve Prins Póló jesti

Görüşmenin en içten anlarından biri, Tusk’un Frostadóttir’e hediye ettiği “Prins Póló” gofreti oldu. 1950’lerden beri adada popüler olan bu lezzet, aslında iki ülke arasındaki derin nüfus bağını simgeleyen bir anekdot. Başbakan Frostadóttir, kızının en sevdiği anaokulu öğretmeninin Polonyalı olduğunu anlatarak, bu bağın diplomatik bir protokolden ziyade günlük yaşamın bir parçası olduğunu vurguladı.

Başbakan’ın paylaştığı ilginç bir istatistik ise durumu özetliyor: “Eğer İzlanda’daki Polonyalılarla orantılı olarak aynı sayıda İzlandalı Polonya’da yaşıyor olsaydı, orada bugün tam iki milyon İzlandalı olurdu.” Bu güçlü nüfus bağı, İzlanda’nın AB yolculuğunda Polonya’yı en sadık müttefiki konumuna getiriyor. İzlanda’daki Polonya vatandaşlarının yoğunluğu, toplumun kültürüne adaptasyonları ve entegrasyon başarıları ada halkı tarafından da kabul ediliyor.

Avrupa ile yeniden buluşma

İzlanda, Politico’nun paylaştığı ve Dışişleri Bakanlığı’nın yasal hazırlıklarıyla desteklediği takvim doğrultusunda 2026 yazında tarihi bir demokratik tercihe hazırlanıyor. Küresel ticaret politikaları, İzlanda parasının kırılganlığı ve Arktik bölgesindeki stratejik değişimler, adayı Avrupa ailesine her geçen gün daha da yaklaştırıyor. Benediktsson gibi isimlerin “alternatif modeller” önerisi tartışmayı zenginleştirirken, sandıktan çıkacak kararın İzlanda’nın rotasını kalıcı bir istikrar ve refah bölgesine yönlendireceği öngörülüyor.