İzmir’in en bilinen simgelerinden biri olan Saat Kulesi, 125 yıldır Konak Meydanı’nda kentin evrimine tanıklık ediyor. Depremlerin ve zamanın getirdiği yıpranmalara rağmen, kulenin içindeki mekanik saat, ilk günkü işleyişini korumaya devam ediyor.

İZMİR (İGFA) – Kuşaklar geçtikçe, İzmir’in silueti de sürekli olarak değişti. Konak Meydanı’ndaki yapılar, ulaşım sistemleri ve kıyı çizgisi yıllar içinde evrildi. Ancak Saat Kulesi, bulunduğu konumda kalmayı başardı.

Temeli 1 Eylül 1900’de atılan ve bir yıl sonra yine 1 Eylül’de açılan kule, 125 yıldır şehrin en önemli simgelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından tasarlanan Saat Kulesi, Kuzey Afrika ve Endülüs mimarisinin etkilerini taşıyor. Yapımında kullanılan ana taşlar Denizli’nin Sarayköy ilçesinden, koyu yeşil ve bordo mermerler ise Marsilya’dan temin edildi.

Yapım sürecinde ayrılan 1.700 Osmanlı Lirası’nın yetersiz kalması üzerine İzmirlilerin başlattığı bağış kampanyası sonucunda 1.500 lira daha toplandı. Konak Atatürk Meydanı’nda 81 metrekarelik bir taban üzerine inşa edilen kule, 21 metre 12 santimetre yüksekliğinde, dört basamaklı mermer platform ve sekizgen bir kaideye sahip. Bu platformda, küçük sütunların taşıdığı at nalı kemerli sebiller, üçer çeşme kurnası ve fıskiyeli havuzlar yer alıyor.

125 YIL SONRA HÂLÂ AYNI MEKANİZMA

Günümüzde Saat Kulesi’nin çevresinde 1901 yılındaki İzmir’den pek fazla iz kalmamış olsa da, kulenin dört cephesindeki saatler, 125 yıl önce kurulan mekanizmanın çalışma prensibini korumaktadır. Kulenin dördüncü katının altında, dört ayrı yöne bakan 75 santimetre çapındaki saatler, 22 dişli çarktan oluşan tek bir mekanizma ile çalışıyor. Ağırlık ve yer çekimi prensibiyle çalışan bu sistem, altı günde bir kurulmakta ve üç ayda bir düzenli bakım yapılmaktadır.
Mekanizmanın bakımını 1994 yılından beri üstlenen 68 yaşındaki saat ustası Feti Pamukoğlu, İzmir Saat Kulesi’nin Türkiye’deki bakımını üstlendiği 36 tarihi saat kulesi arasında özel bir yere sahip olduğunu ifade ediyor.
“Bu yıl 125. yılı. Mekanik olarak ilk günkü gibi çalışan nadir saatlerden biri İzmir Saat Kulesi. Ağırlık, çalışması için gerekli enerjiyi sağlıyor. Burada altı günde bir kurulum yapıyor, üç ayda bir de periyodik bakımını gerçekleştiriyoruz.”

32 YILDIR KULENİN NABZINI TUTUYOR

Pamukoğlu’nun Saat Kulesi ile olan hikâyesi 1994 yılında başladı. Geçen 32 yıl boyunca mekanizmayı en ince ayrıntısına kadar tanıyan usta, artık yalnızca arızaları gidermekle kalmayıp, potansiyel sorunları önceden tespit etmeye de çalıştığını dile getiriyor. İzmir’in yağmur, nem ve tozunun zaman içinde mekanik sistemde deformasyona neden olabileceğini vurgulayan Pamukoğlu, mesleki tecrübesinin kendisine kazandırdığı bakış açısını şöyle ifade ediyor:
“Artık hatanın ne olduğu değil, neden olduğu önemli. İlk zamanlar hatayı bulup çözüme kavuşturmayı hedeflerdik. Şimdi ise mesleki tecrübemle hatalara neden olabilecek unsurları önceden tespit edip önlemeye çalışıyorum. Bu da zamanın bana kazandırdığı bir bilgi birikimi.”

“BURASI BİZİM EVLADIMIZ GİBİ”

Kentin tam merkezinde yer alan Saat Kulesi’nin çalışmadığı anlar hemen fark ediliyor. Pamukoğlu, bakım sırasında bile telefonlarının çaldığını belirtiyor. “Burası bizim evladımız gibi. Bakımlarını yapmak zorundayız. Sabah sekizde, dokuzda telefonlar çalmaya başlar; ‘Saat durmuş’ derler. ‘Tamam, biliyoruz, bakımda’ deriz. Valiliğin karşısında olduğu için oradan da hemen telefon gelir, ‘Neden saat çalışmıyor?’ diye sorarlar. Göz önünde olan, herkesin fotoğraf çektirdiği, her gün binlerce kişinin önünden geçtiği bir yer. Şehre simge olmuş bir yapı… Bu yükün sana verilmesi aslında manevi bir baskı. Ama ben bununla ilgili pek baskı hissetmiyorum, çünkü bu işi severek yapıyorum.”