Kadıköy Rıhtımı’na inşa edilmesi planlanan cami için hukuki süreç devam ederken, yer altındaki otoparkın kapatılması kararı alındı. Bu proje, İstanbul’un ortak hafızası ve kamusal alanın dönüşümüne dair tartışmaları yeniden gündeme getirdi.

İstanbul Kadıköy Rıhtımı’na yapılması planlanan cami ve yer altı otoparkı projesi, hızla ilerliyor. Caminin yapılacağı Kadıköy Açık Otoparkı, 17 Mart Salı itibarıyla kapatıldı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne (İBB) bağlı İSPARK, Kadıköy Kaymakamlığı tarafından gönderilen tahliye yazısına dayanarak otoparkın hizmetinden kaldırıldığını açıkladı. Ayrıca, İSPARK tarafından İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nde yürütmenin durdurulması talebinde bulunularak iptal davası açıldığı ifade edildi ve hukuki sürecin devam ettiği vurgulandı.

Kadıköy Rıhtımı’na inşa edilmesi planlanan cami ve otopark projesi, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’nin iptal kararını bozmasının ardından Şubat ayı başında yeniden gündeme geldi.

Proje, ilk kez 2015 yılında tartışılmaya başlandı ve açılan davalar ile bilirkişi raporları sonucunda uzun bir hukuki süreç geçirdi. Şu anda Danıştay’ın önünde bulunan bu mesele, sadece bir imar kararı olmanın ötesinde, Kadıköy Rıhtımı gibi sembolik bir kamusal alanın geleceğine dair daha geniş bir sorunu gündeme getiriyor.

Kadıköy Rıhtımı, uzun yıllardır sadece bir ulaşım noktası olmakla kalmayıp, vapur iskeleleri, meydanı, yeşil alanları ve açık kullanımıyla İstanbul’da kamusal yaşamın en yoğun yaşandığı alanlardan biri haline gelmiştir. Günlük buluşmalar, toplumsal eylemler ve geçişler bu alanda iç içe geçmiş durumdadır. Bu nedenle projeye yönelik itirazlar, çoğunlukla bir inanç tartışması olmaktan ziyade, bu alanın hangi işlev ve anlamla dönüştürüleceğine dair bir tartışmaya odaklanmaktadır.

Hukuki süreç ne anlatıyor?

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın talebiyle 2015 yılında gündeme gelen cami ve yer altı otoparkı projesi, İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 9 Kasım 2017 tarihli kararı ile onaylandı. Kadıköy Belediyesi’nin açtığı ve TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi’nin müdahil olduğu davada, İstanbul 3. İdare Mahkemesi, 17 Kasım 2023’te projeyi hukuka aykırı bularak iptal etti.

Kararda bilirkişi raporları belirleyici bir rol oynadı. Alanın dolgu alanı olması, kentsel sit ve tarihi peyzaj alanı içinde yer alması gibi teknik gerekçeler detaylı bir şekilde sıralandı. Ayrıca, proje alanının çevresinde 400-500 metre mesafede birden fazla caminin bulunduğu da kararın gerekçeleri arasında yer aldı.

Kadıköy Rıhtımı çevresindeki dini tesisler incelendiğinde, 400 metre yürüme mesafesinde Sultan 3. Mustafa İskele Cami, 500 metre mesafede Osman Ağa Cami, Kethüda Çarşı Cami ve Cafer Ağa Cami gibi camiler bulunmaktadır.

Yer altı otoparkının, tescilli ağaçların bulunduğu aktif yeşil alanın altına inşa edilmesinin şehircilik ve koruma ilkeleriyle bağdaşmadığı, ayrıca projenin Haydarpaşa Garı ve Kadıköy siluetiyle kurduğu ilişkinin değerlendirilmediği iptal gerekçeleri arasında yer aldı.

Ancak, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 4. İdare Dava Dairesi’nin 15 Aralık 2025 tarihli kararıyla bu iptal kararı bozuldu. Süreç, Kadıköy Belediyesi tarafından 20 Ocak’ta Danıştay’a taşındı. Danıştay, yalnızca bu projeyi değil, bilirkişi raporlarının ve koruma ilkelerinin yargı sürecindeki önemini de değerlendirecek.

Kent hafızası nerede kırılıyor?

DW Türkçe’ye konuşan TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Alper Ünlü, Kadıköy Rıhtımı’nın İstanbul’un en eski yerleşim katmanlarından birini barındırdığını belirtti. Prehistorik bulgulara dikkat çeken Ünlü, bu bölgenin “Eski İstanbul” olarak tanımlanabileceğini, bugünkü görünümünün büyük ölçüde dolgu olduğunu ifade etti.

Ünlü, kent hafızası açısından İnciburnu ile Haydarpaşa Garı’nın temel nirengi noktaları olduğunu dile getirerek, bu hatta Eski Hal Binası’nın da eklenmesi gerektiğini vurguladı. Cami ve yer altı otoparkı projelerini, kent hafızasında “sonradan türeyen, yeni yaratılan nirengi noktaları” olarak tanımlayan Ünlü, bu tür müdahalelerin kentin simgesel haritasını değiştirdiğini ve kent hafızasını olumsuz etkilediğini belirtti.

Bilimsel analizler neden dışlandı?

Ünlü, yerel mahkemenin iptal kararına dayanak oluşturan bilirkişi raporlarının istinaf aşamasında büyük ölçüde dikkate alınmamasını şehircilik ve koruma teorileri açısından sorunlu buluyor. Bu tür analizlerin göz ardı edilmesinin sadece hukuki bir tercih değil, aynı zamanda bilimsel bilginin karar süreçlerinden dışlanması anlamına geldiğini ifade etti.

Ünlü, bu yaklaşımı “son derece yanlış ve çağ dışı” olarak nitelendiriyor. Aynı zamanda bu durumun, kentsel koruma anlayışıyla da bağdaşmadığını vurguluyor.

Dolgu alanı gerçeği ve teknik riskler

Projenin yer aldığı alanın bir kıyı dolgu alanı olması, tartışmanın teknik boyutunu daha da önemli hale getiriyor. Ünlü, dolgu alanlarında yapılan inşaatların ciddi jeoteknik zorluklar barındırdığını söyleyerek, temel sistemleri, bodrum katlar ve elektromekanik mekanların yerleşimi açısından bu tür projelerin hem riskli hem de maliyetli olduğunu belirtti.

Yer altı otoparkı gibi derin kazı gerektiren yapıların dolgu alanlarında ayrıca sorunlu olduğunu kaydeden Ünlü, bunun kamu yararı açısından mutlaka ayrıntılı bir biçimde değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Taksim ve Haydarpaşa ne söylüyor?

Kadıköy Rıhtımı’ndaki tartışma, İstanbul’da daha önce yaşanan benzer dönüşümleri de hatırlatıyor.

Ünlü, Taksim Meydanı’ndaki cami projesi sürecinde ve Haydarpaşa Garı çevresindeki dönüşümde, geçmişin değerlerini koruma düşüncesinin geri planda kaldığını belirtti.

Bu bağlamda, Kadıköy Rıhtımı’ndaki güncel durumun, bu sürecin devamı niteliğinde olduğunu ifade eden Ünlü, kamusal ve simgesel alanların yeni anlamlarla yeniden kurgulanmasının kent hafızasında kalıcı kırılmalar yarattığını vurguladı.

Tartışmanın siyasal dili: Şehircilik mi, tahammül mü?</h