18 Mayıs 2026 10:02

Güncelleme: 18 Mayıs 2026 10:13

iahaber Dış Haberler

Oxford Üniversitesi’nden psikolog Karen Douglas ve ekibi, komplo teorilerine inanma eğiliminin çoklu nedenlere dayandığını ortaya koyan bir çalışma gerçekleştirdi. Bu araştırmaya göre, psikolojik ihtiyaçlar, belirsizlik algısı ve sosyal etkenler, bu inançların şekillenmesinde önemli rol oynuyor.

Araştırmada, komplo teorilerinin özellikle belirsizlik dönemlerinde daha hızlı bir şekilde yayıldığı vurgulanıyor. Bu alandaki en çok referans verilen çalışmalardan biri, Douglas ve ekibinin 2017 yılında yayımladığı “The Psychology of Conspiracy Theories” başlıklı makale olarak dikkat çekiyor.

Çalışmaya göre, komplo teorilerine yönelme eğilimi üç temel psikolojik ihtiyaçla bağlantılıdır. İlk olarak, insanların dünyayı anlama ve belirsizliği azaltma arzusu olarak tanımlanan epistemik ihtiyaçlar öne çıkıyor. İkinci olarak, kontrol kaybı ve tehdit algısıyla başa çıkma isteğini içeren varoluşsal ihtiyaçlar yer alıyor. Üçüncü olarak ise kimlik, aidiyet ve “biz-onlar” ayrımını güçlendirme eğilimiyle ilgili sosyal ihtiyaçlar sıralanıyor.

Araştırmada, bireylerin karmaşık ve öngörülemez olaylar karşısında alternatif açıklamalara yönelme eğiliminde olduğu belirtiliyor. Douglas ve ekibi, insanların kendilerini güçsüz hissettikleri veya belirsizlik içinde bulundukları durumlarda komplo teorilerine daha açık hale geldiklerini ifade ediyor.

Bu tür teorilerin, olayları rastgele gelişmeler yerine planlı ve gizli bir düzenin sonucu olarak göstermesi, bazı bireylerde psikolojik bir rahatlama hissi yaratabiliyor. Araştırma ayrıca, komplo inançlarının yalnızca bireysel kaygılarla değil, sosyal kimliklerle de bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

İnsanlar, ait oldukları grubu daha “bilgili”, “uyanık” veya gerçeği görebilen taraf olarak konumlandırabiliyor. Bu durum, komplo teorilerinin sosyal çevreler içinde güç kazanmasına ve yayılmasına olanak tanıyor.