12 Mayıs 2026 15:15

Güncelleme: 12 Mayıs 2026 15:23

Beş bin fiber optik göze sahip olan son teknoloji bir cihaz, evren hakkındaki düşüncelerimizi yeni bir boyuta taşıyan detaylı bir harita sundu.

ABD’nin Arizona eyaletindeki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi’nde bulunan Mayall teleskobuna entegre edilen Karanlık Enerji Spektroskopik Aygıtı (DESI), 47 milyondan fazla galaksi ve kuasar ile 20 milyonu aşkın yıldızı kaydetmeyi başardı.

Kuasarlar, uzak galaksilerin merkezindeki son derece parlak ve aktif çekirdeklerdir.

Elde edilen veriler, daha önceki ölçümlerin toplamda kaydettiği galaksi ve diğer kozmik nesne sayısının altı katından fazlasını kapsamaktadır.

Görüntüler, 11 milyar ışık yılı uzaklığa kadar uzanıyor.

Kolombiya’daki ECCI Üniversitesi’nden astronomi araştırmacısı Luz Angela Garcia, bu durumun evrenin yaklaşık 13,7 milyar yıl önceki başlangıcına yakın dönemlerdeki galaksileri görüntüleyebildiğimiz anlamına geldiğini belirtiyor.

Bu çalışma, galaksilerin yapısı ve oluşumları hakkında bilgiler sağlamakla kalmayıp, bilimin en büyük muammalarından biri olan karanlık enerji hakkında da yeni ipuçları sunuyor.

Gökyüzünü izlemek

Beş yıl süreyle DESI, gökyüzünün üçte birini haritaladı ve her gece 100.000’den fazla galaksiyi ölçtü.

Fiber optik dedektörleri sayesinde bu cihaz, galaksilerin tayfını analiz edebiliyor ve bu galaksilerden gelen ışığın Dünya’ya ulaşırken evrenin genişleme oranını hesaplayabiliyor.

Ancak DESI’nin bir diğer önemli başarısı, evrenin %70’ini oluşturan ve genişlemesini hızlandıran karanlık enerjiyi anlamak için yeni bir yol sunması oldu.

Bu haritanın küçük bir bölümü, Samanyolu düzleminin üstünde ve altında yer alan galaksileri ve kuasarları gösteriyor. Genişletilmiş daire, evrenin büyük ölçekli yapısını işaret ediyor. Dünya, açının merkezinde konumlanırken, siyah alan galaksimizin uzak nesneleri gizlediği bölgeleri belirtiyor.

Bilim insanları, karanlık enerji hakkında oldukça az kesin bilgiye sahip.

Karanlık enerjinin, “kozmolojik sabit” gibi bir davranış sergilediği düşünülüyordu.

Bu “kozmolojik sabit”, Albert Einstein’ın genel görelilik teorisinin denklemlerine eklediği bir faktördür ve Scientific American dergisinde Claire Cameron’ın belirttiği gibi, evrenin genişlemesinin neden dengeli bir şekilde devam ettiğini açıklamaktadır.

Evrim halindeki enerji

Yeni gözlemler, DESI’nin daha önce fark ettiği bir düşünceyi güçlendiriyor: karanlık enerjinin sabit kalmadığı, evrim geçirdiği yönünde.

DESI, 2025 yılında karanlık enerjinin kütleçekimine karşı etkisinin zayıflamış olabileceğini ifade etmişti.

Uzay genişledikçe, galaksiler arasındaki mesafe artmaktadır.

Buna karşın, karanlık enerji bu genişlemeyi hızlandırmaktadır.

Eğer karanlık enerji gerçekten zayıflıyorsa, bu durum evreni anlama şeklimizi etkileyebilir.

Şu ana kadar genel kabul gören görüş, karanlık enerjinin neredeyse değişmeden devam ettiği yönündedir.

Astronomi araştırmacısı Garcia, “Bu yeni ipuçları, karanlık enerjinin kozmik bilançoya dahil edilmesinden bu yana öngörülen gelecekte farklı bir evren olabileceğine işaret ediyor” ifadelerini kullandı.

DESI’nin karanlık enerji ile ilgili bulguları, evrenin işleyişine dair modelde, enerji ve madde dengesi ile evrenin sonunun ne olacağı konusunda köklü bir değişim anlamına gelebilir.

2025 yılında Güney Kore’deki Yonsei Üniversitesi’nden Young Wook Lee, BBC’ye verdiği demeçte, “Eğer karanlık enerji sabit değilse ve zayıflıyorsa, bu modern kozmolojinin tüm paradigmasını değiştirebilir” dedi.

Bu durum, karanlık enerjinin bir gün o kadar zayıflayacağı ve kütleçekimin galaksileri yeniden bir araya çekmeye başlayacağı ihtimalini de doğuruyor. Bu süreç, astronomların “Büyük Çöküş” olarak adlandırdığı olaya yol açabilir.