Kutup bölgesindeki soğuk havayı etkileyen kutup girdabında kasım ayı için olağan dışı bir güç kaybı görülmekte. Uzmanlar bu durumu, aralık ve ocak aylarında Avrupa'nın hava koşulları üzerinde etkili olabilecek bir rekor erken stratosferik ısınma olarak değerlendiriyor. Türkiye'nin kış döneminde de bu atmosferik değişikliklerin etkili olabileceği, soğuk hava ve kar olasılığının yeniden gündeme gelmesine neden oluyor.

Kuzey Yarımküre'de kış mevsiminde hava durumunu belirleyen kritik atmosfer olaylarından biri olan kutup girdabında (Polar Vortex) dikkat çekici bir gelişme yaşanıyor. Normalde kış aylarında güçlenen kutup bölgesindeki soğuk havayı çevreleyen bu sistem, bu yıl beklenenden çok daha önce zayıflıyor.

Severe Weather Europe'un 4 Kasım tarihli raporuna göre, stratosferdeki rüzgârların hızının sıfıra yaklaşması ve ardından yön değiştirmesi bekleniyor. Bu gelişme, kayıtlardaki en erken ani stratosferik ısınma (SSW) olaylarından biri olabilir.

Önceki benzer olaylarla karşılaştırıldığında, yaklaşık üç hafta daha erken gerçekleşmesi beklenen bu durum, 2026-2027 kış mevsiminin nasıl geçeceği hakkında yeni tartışmaları beraberinde getiriyor.

KUTUP GİRDABINDAKİ ZAYIFLAMA SOĞUK HAVA DALGALARINI GÜNEYE İNDİREBİLİR

Kutup girdabı, Kuzey Kutbu çevresinde yüksek atmosfer seviyelerinde büyük ölçekli bir hava dolaşımı oluşturur. Güçlü olduğu zamanlarda, kutup bölgesindeki soğuk havanın çevresinden uzaklaşmasını engeller.

Stratosferde sıcaklık ve basıncın hızlı bir şekilde artışı, sistemin zayıflamasına yol açabilir. Ani stratosferik ısınma olarak adlandırılan bu durumda, rüzgârlar yavaşlayabilir ve hatta yön değiştirebilir.

Bunun sonucunda kutup bölgesindeki soğuk hava kütlelerinin güneye doğru inmesi muhtemel olmaktadır. Böylece genellikle daha ılıman olan bölgelerde soğuk hava dalgalarının ve kar yağışlarının görülebileceği düşünülüyor, ancak kutup girdabının zayıflaması her bölgede aynı hava koşullarının oluşacağı anlamına gelmez. Soğuk havanın hangi bölgelere yöneleceği, diğer atmosfer basınç sistemleri ile etkileşim halinde şekillenecektir.

ARALIK AYI İÇİN AVRUPA'DA SOĞUK HAVA BELİRTİLERİ

Severe Weather Europe, erken beklenen stratosferik ısınmanın muhtemel etkilerini incelemek için binlerce iklim modeli simülasyonu gerçekleştirdi. Araştırmada, güçlü El Niño ve pozitif QBO koşulları altında, kasım ayının başında kutup girdabının çöktüğü 21 farklı senaryo analiz edildi.

Bu senaryolar doğrultusunda elde edilen bulgular, aralık ayında Avrupa'nın birçok yerinde mevsim normallerinin altında sıcaklıkların gözlemlenebileceğini gösteriyor.

Simülasyonlarda Avrupa'nın doğusunda alçak basınç alanları, batısında ise yüksek basınç hakimiyetinin öne çıktığı görülüyor. Bu atmosferik yapı, kıtaya kuzeyden soğuk hava taşınmasını kolaylaştıracaktır.

Aynı dönemde Avrupa'nın büyük kısmında normalden fazla kar yağışı ihtimali olduğu da simüle ediliyor. Ancak bu haritalar kesin hava tahmini olarak değerlendirilemez; yalnızca erken stratosferik ısınmanın diğer atmosfer koşullarıyla bağımsız olarak yaratabileceği etkiyi yansıtmaktadır.

TÜRKİYE'YE SOĞUK HAVALAR VE KAR GELİR Mİ?

Avrupa'da meydana gelen soğuk hava sinyali, Türkiye açısından da önemli bir gelişme. Özellikle Avrupa'nın doğusunda oluşabilecek alçak basınç alanları ve kuzeyli rüzgârlar, atmosferik sistemlerin konumuna göre Balkanlar ve çevresindeki hava hareketlerini etkileyebilir.

Bu değişim Türkiye'ye kadar ulaşırsa, kış mevsiminde soğuk hava dalgalarının görülebileceği düşünülmektedir. Ancak mevcut simülasyonlarda Türkiye için spesifik bir soğuk hava veya kar yağışı tahmini söz konusu değil. Soğuk havanın Balkanlar üzerinden Türkiye'ye ulaşıp ulaşmayacağı, önümüzdeki haftalarda ortaya çıkacak basınç sistemlerine bağlı olacaktır.

Öte yandan, aralık ayı için öngörülen soğuk hava sinyali, ocak ayında aynı şekilde devam etmiyor. Avrupa'nın batı, kuzey ve orta kesimlerinde soğuk hava etkisi güç kazanırken, doğuda sıcaklıkların normalin üzerinde seyrettiği görülmektedir.

EL NİÑO KUTUP GİRDABININ ETKİLERİNİ ŞEKİLLENDİREBİLİR

Bu kışın hava koşullarını belirleyen faktörler arasında sadece kutup girdabı yer almıyor. Pasifik Okyanusu'nda etkisini arttıran güçlü El Niño, aynı zamanda küresel hava dolaşımını etkileyen önemli faktörler arasında.

El Niño, tropikal Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının ortalamanın üstüne çıkmasıyla yaşanan bir iklim durumu. Bu değişim, atmosferdeki basınç düzenini ve jet akımlarının yönünü etkileyerek çeşitli bölgelerde sıcaklık ve yağış oranlarını değiştirebilir.

Severe Weather Europe'un değerlendirmelerine göre, güçlü El Niño, kutup girdabının zayıflaması ile ortaya çıkabilecek soğuk hava etkisini belli bölgelerde sınırlandırabilir. İki sistemin farklı yönlerde etki etmesi, kış tahminlerini daha karmaşık hale getiriyor.

Uzmanların dikkatle izlediği temel konu, kutup girdabındaki erken zayıflamanın ilerleyen günlerde atmosferin alt katmanlarına ne ölçüde yansıyacağıdır. Bu etkinin kalıcı hale gelmesi durumunda, kış mevsiminin ilerleyen dönemlerinde Avrupa'da hava koşullarında önemli değişiklikler meydana gelebilir.