MLSA Hukuk Birimi, yeni yargı paketinde LGBTİ+ bireylere yönelik endişe verici düzenlemelere ilişkin hazırladığı bilgi notunu kamuoyuna açıklamıştır.

MLSA’nın hukuk birimi, ilgili düzenlemeye dair şu ifadeleri kullanmıştır:

“Taslakta belirtilen düzenleme, toplumsal cinsiyet normlarına aykırı hareket eden bireylerin özel ve kamu alanındaki tüm davranışlarını ceza tehdidi altına almakta, LGBTİ+ bireylerle ilgili her türlü düşünce açıklamasını, sivil toplum faaliyetlerini ve savunuculuk çalışmalarını yasaklamaktadır. Taslak, mevcut haliyle LGBTİ+’ların varlığını suç olarak tanımlarken, Türkiye’deki LGBTİ+ hareketine ve bireylerin varlığına ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.”

Düzenlemenin, LGBTİ+ derneklerinin kapatılması için gerekçe gösterilmesi, Onur Yürüyüşlerine katılanlara yönelik yeni bir baskı aracı olarak kullanılması ve eşcinsel bireylere yönelik uygulama ve platformların cezalandırılması gibi olasılıklar, teklifin tehlikelerini gözler önüne sermektedir. Ayrıca yasa, LGBTİ+ kimliğine sahip sanatçılar ve toplumsal figürlere karşı da bir araç olarak kullanılabilir.

Önerilen düzenlemenin, Rusya’nın 2013 yılında yürürlüğe giren ‘Eşcinsellik propagandası’ yasasına benzer olduğu ancak MLSA Hukuk Birimi tarafından yapılan değerlendirme, Türkiye’deki teklifin daha geniş kapsamlı ve ağır yaptırımlar içerdiği yönündedir.

Rusya’daki düzenleme, çocuklara yönelik eşcinsellik veya farklı cinsel davranışların özendirilmesini yasaklarken, taslak ise doğuştan gelen cinsiyete aykırı tutum ve davranışları yasaklayarak çok daha geniş bir müdahale alanı yaratmaktadır. Ayrıca Rusya’daki yasa ihlali durumunda idari para cezası öngörürken, Türkiye’deki taslak üç yıla kadar hapis cezası içermektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Rusya’daki eşcinsel propagandasını yasaklayan düzenlemeyi demokratik toplumun gerekliliklerine aykırı bulmuş ve ifade ile basın özgürlüklerini ihlal ettiğine karar vermiştir.

2025 yılı Aile Yılı olarak ilan edildikten sonra, LGBTİ+ bireylere ve hak örgütlerine yönelik pek çok hak ihlali yaşanmıştır. Öne çıkan olaylar arasında, KAOS GL’nin Genel Yayın Yönetmeni Yıldız Tar’ın tutuklanması, KAOS GL’nin internet haber sitesine erişim engeli getirilmesi ve LGBTİ+ hakları aktivisti Enes Hocaoğulları’nın tutuklanması yer almaktadır. Haziran ayında düzenlenen Onur Yürüyüşü sırasında, avukatlar ve gazetecilerin de dahil olduğu birçok hak savunucusu gözaltına alınmıştır.

Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA) Hukuk Birimi, tasarı ile ifade ve basın özgürlüğüne olabilecek etkileri kamuoyuna aktarmak amacıyla bir bilgi notu hazırlamıştır.

Teklifteki düzenlemeler neleri içeriyor?

Taslak, toplumsal cinsiyet kalıplarına aykırı her türlü davranışı ve bu davranışların ‘propagandasını’ suç sayarak hemcinsler arasındaki törenlere hapis cezası öngörmektedir.

Henüz resmi bir doğrulama yapılmayan taslağın 8. maddesi, Türk Ceza Kanunu’nun ‘Hayasızca hareketler’ başlıklı 225. maddesine iki yeni fıkra eklemeyi hedeflemektedir. Bu düzenleme, doğuştan gelen biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı tutum ve davranışların yasaklanmasını ve özendirilmesini üç yıla kadar hapis cezasına bağlamaktadır. Ayrıca hemcinsler arasında gerçekleştirilen sembolik nişan ve evlilik törenleri de dört yıla kadar hapis cezasına tabi olacaktır.

Kamuoyuna yansıyan taslakta belirtilen düzenlemeler şöyle özetlenebilir:

Hayasızca hareketler Madde 225 –  … (2) Doğuştan gelen biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı tutum ve davranışta bulunan ya da bulunmayı alenen teşvik eden, öven veya özendiren kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (3) Aynı cinsiyetteki kişilerin nişan veya evlenme töreni yapmaları halinde bu kişilere, bir yıl altı aydan dört yıla kadar hapis cezası verilir.

“LGBTİ+ bireylerin varoluşu cezalandırılacak, kamusal ve özel ayrımı yapılmıyor”

Teklifte, ‘doğuştan gelen biyolojik cinsiyete aykırı tutum ve davranışta bulunan’ kişilere hapis cezası öngörülmektedir. Bu durum, özellikle LGBTİ+ bireyler olmak üzere toplumsal cinsiyet normlarına uymayan yaşam tarzına sahip tüm bireylerin özel ve kamu hayatındaki davranışlarını cezalandırmaktadır. Yasada, kamusal alan ile özel hayat arasında bir ayrım yapılmamış olması, özel alandaki davranışların dahi bu hüküm kapsamına alınabilmesine neden olmaktadır. Bu durum, LGBTİ+ bireylerin yaşamını suç faaliyeti haline getirmektedir.

“Düzenlemedeki muğlak ifadeler, hayatın her alanını risk altına sokuyor”

‘Doğuştan gelen biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı’ ifadesinin belirsizliği, birçok davranış ve tutumu kapsayabilmesi, özel ve kamu alanı ayrımında bulunmaması ve tutumun tanımını yapmaması, bu düzenlemenin özel hayatın gizliliği ve ifade özgürlüğü açısından ciddi riskler taşımasına yol açmaktadır. Yasada yer alan belirsiz ifadelerin yorumunun yargıya bırakılması, keyfi uygulamaların önünü açabilir.

Genel ahlak ve doğuştan gelen biyolojik cinsiyete aykırı davranışların ne olduğunun tanımlanmasının mümkün olmaması, her türlü davranışın bu kapsama alınabilmesine neden olabileceği düşünülmektedir. Bu kapsamda, düzenlemenin, özellikle eşcinsel bireyleri hedef alan arkadaşlık uygulamalarını kullananların cezalandırılması, LGBTİ+ sembollerini taşıyan bireylerin suçlanması ve dijital platformlarda yayınlanan her türlü LGBTİ+ içerikli yapımın suç unsuru olarak değerlendirilebilmesi gibi sonuçlar doğurabileceği öngörülmektedir.

“LGBTİ+ bireylere ilişkin basın, sivil toplum, hak savunuculuğu ve akademik faaliyetler, propaganda gerekçesiyle cezalandırılabilir”

Taslakta yer alan, biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı tutum ve davranışların teşvikinin yasaklanması, LGBTİ+’ları kapsayan birçok faaliyetin suç haline gelmesine yol açabilir. Örneğin, HIV+ yayılımını veya LGBTİ+ bireylerin intiharını önlemek amacıyla yapılacak çalışmalar, övme ve özendirme gerekçeleriyle ceza soruşturmasına tabi olabilir.

Ayrıca LGBTİ+ dernekleri ve haber platformları da özendirme gerekçesiyle cezalandırılma tehdidi