İngiliz Financial Times (FT) gazetesi, İsviçre merkezli ticaret bankası MBaer’in kuruluşundan iflasa giden çarpıcı çöküş hikayesini detaylı bir şekilde ele aldı. “Ruhu olan banka” olarak kendini tanıtan MBaer, İsviçre makamlarının uzun süreli incelemelerine rağmen faaliyetlerine devam ederken, Washington’un devreye girerek finansal sistemden dışlama yetkisini kullanmasıyla kaderi belirlendi.

İsviçre özel bankacılığının altın döneminde büyüyen banka, 2018 yılında Julius Baer’ın kurucusunun torunlarından biri olan Michael Bär tarafından kuruldu. ABD’nin vergi kaçakçılığı ve yaptırım ihlallerine yönelik baskı sürecinde, geleneksel finansal aktörlere alternatif olarak ortaya çıktı. Büyük bankaların riskli müşterilerden uzak durduğu bir dönemde MBaer, yüksek riskli müşteri gruplarına yöneldi. Ancak bu strateji, bankanın 2026 yılında tasfiye sürecine girmesiyle sonuçlandı.

“Section 311” kararı: Finansal ölüm öpücüğü

Bankanın çöküşüne zemin hazırlayan önemli adım, ABD Hazine Bakanlığı’nın şubat ayında devreye aldığı “Section 311” yetkisi oldu. Bu yetki, “birincil kara para aklama endişesi” taşıyan bankaların Amerikan finans sisteminden tamamen dışlanmasını sağlıyor.

Royal United Services Institute bünyesindeki Finansal Suç ve Güvenlik Merkezi Direktörü Tom Keatinge, bu yetkinin önemini, “Section 311 çok sık kullanılmaz ama kullanıldığında bu, ölüm öpücüğüdür” sözleriyle vurguladı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, şubat ayında yaptığı açıklamada MBaer’e yönelik ciddi suçlamalarda bulunarak, “MBaer, İran ve Rusya bağlantılı yasa dışı aktörler adına ABD finans sistemi üzerinden yüz milyonlarca doları dolaşıma soktu” ifadelerini kullandı.

Rusya, Venezuela ve İran ağları

ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı Mali Suçları Araştırma Ağı’nın (FinCEN) raporuna göre MBaer, “çok çeşitli yasa dışı aktörler için ABD dolarına erişimde kritik bir kapı” haline gelmişti. FinCEN, iddialarını üç ana yaptırım cephesine dayandırdı:

Rusya: Bankanın, ABD yaptırımları altında bulunan eski Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev ile bağlantılı hesaplar tuttuğu, oligarklar için kara para akladığı ve askeri tedarik ile bağlantılı işlemler yürüttüğü öne sürüldü.

Venezuela: Devlet petrol şirketi PDVSA ile ilişkili yolsuzluk ve yaptırımları delme şemalarına aracılık ettiği iddia edildi.

İran: ABD tarafından yabancı terör örgütü olarak kabul edilen İran Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı bir ağın petrol kaçakçılığı ve kara para aklama işlemlerini kolaylaştırdığı belirtildi.

Raporlar, MBaer’in iç uyum ekiplerinin “kırmızı bayrak” uyarılarına ve tespit ettiği eksikliklere rağmen yüksek riskli müşterilerle çalışmaya devam ettiğini ortaya koydu.

İsviçre makamlarının yavaşlığı eleştirilerin odağında

MBaer’in çöküşü, İsviçre makamlarının finansal suçlara karşı ne kadar etkin hareket ettiği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getirdi. İsviçre finansal düzenleyicisi Finma, bankayı 2023 yılında incelemeye almış ve resmi yaptırım sürecini başlatmış olsa da, yasaların gereği itiraz süreci devam ederken MBaer’in faaliyet göstermesine izin verilmişti.

Beyaz yaka suçlar uzmanı hukuk profesörü Mark Pieth, durumu “utanç verici” olarak nitelendirerek, “Finma’nın yavaş hareket etme yönünde bir mirası var ve bu bir sorun. FinCEN ise sert ve hızlı hareket etti” değerlendirmesinde bulundu.

Aylar süren sürecin ardından, Finma ocak ayının sonunda lisans iptali ve tasfiye kararı aldı. Ancak bankanın bu karara itirazı yürütmeyi durdurdu. Nihayetinde, bankayı iş yapamaz hale getiren ve 27 Şubat’ta itirazını geri çekmeye zorlayan unsur, Washington’un ağır yaptırım baskısı oldu.

İsviçre’nin bankalar arası ödeme sisteminden çıkarılan MBaer’de, şu an için müşterilere ait fonların geri ödenmesi mümkün görünmüyor. Kurucu Michael Bär’a ait geçmişe dair bilgiler bankanın internet sitesinden kaldırılırken, tasfiye süreci Zürih gölü kıyısındaki ofislerde devam ediyor.