Küresel piyasalarda petrol ve motorin fiyatlarının yükselmesi, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını yeniden ekonomi gündeminin merkezine taşıdı. Bu gelişmeler üzerine hükümet motorin fiyatlarına yönelik bir vergi düzenlemesi gerçekleştirildi.

12 Ağustos itibarıyla benzinin litre fiyatına yaklaşık 1,50 lira, motorinin litre fiyatına ise yaklaşık 5,13 lira zam yapılması öngörülüyordu. Fakat, beklenen zamlar pompaya yansıma göstermedi.

BU HABERİ, iahaber ABONELERİNİN DE
SAĞLADIĞI KATKIYLA OKUYORSUNUZ.

iahaber’E ABONE OL,
BAĞIMSIZ GAZETECİLİĞİ DESTEKLE!

ABONE OL

Zaten abone misiniz?
Üye girişi yapın

Sonrasında 13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) yeniden düzenlendi.

Bu düzenlemeye göre, 12 Ağustos itibarıyla litre başına 7,74 lira seviyesinde bulunan motorin ÖTV’si Ağustos sonuna kadar sıfırlandı. Katma Değer Vergisi (KDV) etkisi göz önünde bulundurulduğunda, bu düzenlemenin motorin pompa fiyatında yaklaşık 9,29 liralık bir düşüş yaratması öngörülüyor.

Böylece beklenen 5,13 liralık zam pompada gerçekleşmezken, fiili ÖTV’nin sıfırlanması motorin fiyatını aşağı çekti.

ÖTV Yıl Sonuna Kadar Kademeli Artacak

Bu düzenleme yalnızca Ağustos ayını kapsamıyor. Motorin için uygulanacak ÖTV’nin yıl sonuna kadar yeni bir takvimi belirlendi.

ÖTV, Eylül ayı için litre başına 3 lira, Ekim’de 6 lira, Kasım’da 9 lira ve Aralık’ta 12 lira olarak planlandı. 1 Ocak 2027 itibarıyla ise 13,9006 liraya yükselecek.

Mart ayında alınan karar doğrultusunda motorin için belirlenen ÖTV tutarı litre başına 13,9006 liraydı. Ancak eşel mobil sistemi ve vergi indirimleri nedeniyle pompada yansıyan fiili ÖTV tutarı 7,74 liraya kadar gerilemişti.

Motorin, eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarılarak, uluslararası fiyat hareketlerinin bir kısmının ÖTV üzerinden dengelendiği mevcut mekanizmanın yerini, yıl sonuna kadar önceden belirlenmiş bir vergi takvimi aldı.

Benzin ve LPG’de ise mevcut eşel mobil uygulaması devam edecek. Yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25’i 30 Eylül’e kadar ÖTV’den karşılanacak. Bu sistem, 1 Ekim itibarıyla benzin ve LPG için sona erecek.

Neden Şimdi Müdahale Edildi?

Kararın zamanlamasında, küresel motorin piyasasında son günlerde yaşanan sert fiyat dalgalanmalarının etkisi oldu. Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde ilerleme kaydedilememesi ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasına dair belirsizlik nedeniyle yeniden yükseldi. Brent petrol, 90 dolar seviyesine yaklaşırken motorin fiyatlarındaki artış, ham petroldeki yükselişin de üzerinde gerçekleşti.

Ancak, petrol fiyatları 13 Ağustos’ta yönünü yeniden aşağı çevirdi. Brent petrol, 88 dolara, ABD Batı Teksas türü (WTI) petrol ise 82 doların altına geriledi.

İran savaşına ilişkin belirsizlikler akaryakıt fiyatlarında düşüşü sınırlıyor Fotoğraf: Yasin Akgül/AFP

Fiyatların gerilemesinde, küresel petrol talebine dair beklentilerin aşağı çekilmesi ve ABD ham petrol stoklarındaki büyük artış etkili oldu. Ancak, İran savaşı nedeniyle devam eden arz sıkıntıları ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin belirsizlik, fiyatlardaki düşüşü sınırlıyor.

OPEC, 12 Ağustos’ta yayımladığı aylık raporunda 2026 yılı küresel petrol talebi artış tahminini günlük 580 bin varile düşürdü. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise savaşın yakıt arzını kısıtlaması ve fiyatları artırması nedeniyle bu yıl küresel petrol talebinin günlük 1,6 milyon varil gerilemesini bekliyor. Daha önceki tahminleri ise günlük 1 milyon varillik bir düşüş yönündeydi.

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin verileri de fiyatlar üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırdı. ABD’nin ticari ham petrol stokları 7 Ağustos’ta sona eren haftada 17,4 milyon varil artarak 424,4 milyon varile yükseldi. Bu, Ocak 2023’ten bu yana kaydedilen en büyük haftalık artış oldu.

Rafineri ürünlerinde meydana gelen hareketlilik ise dikkat çekiciydi. Küresel dizel piyasasında hafta başında keskin fiyat hareketleri gözlemlendi. Reuters’ın verilerine göre, ABD’de düşük kükürtlü dizel vadeli kontratları 10 Ağustos’ta yüzde 7,4 artarken, Avrupa’da dizel rafinaj marjları yaklaşık yüzde 10 yükseldi.

Bu durum, pompa fiyatları açısından yalnızca Brent petrol fiyatına bakmanın yeterli olmadığını gösterirken, ham petrol fiyatı gerilese bile dizel arzındaki sıkışıklığın motorin fiyatlarını yüksek tutabileceği belirtiliyor.

Asıl Baskı Neden Motorinde?

Motorin piyasasındaki sıkışıklığın arkasında birden fazla arz sorunu bulunuyor. Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıları, motorin arzı üzerindeki baskıyı artırıyor. 11 Ağustos’ta gerçekleştirilen saldırının ardından Orsk rafinerisinde üretim durdu. Rusya’nın yakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları ve Ortadoğu’daki jeopolitik riskler de motorin arzını olumsuz etkiliyor.

ABD’deki distilat stokları, motorin ve kalorifer yakıtı dâhil, bu dönemde yaklaşık 30 yılın en düşük seviyelerine gerilediği için piyasadaki kırılganlık artıyor.

Tarım, taşımacılık ve sanayiden gelen talep artışları motorin fiyatının ham petrolden daha hızlı yükselmesine neden oluyor.

Etkisi Araç Sahipleriyle Sınırlı Değil

Türkiye’de petrol ve petrol ürünlerindeki fiyat artışları yalnızca araç sahiplerini etkilemiyor. Enerjide yüksek oranda dışa bağımlı olan Türkiye’de uluslararası ürün