Küresel piyasalarda petrol ve motorin fiyatlarındaki artış, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını bir kez daha ekonomi gündeminin merkezine taşıdı. Hükümet, motorin fiyatlarına yönelik vergi düzenlemesine gitti.

12 Ağustos’tan itibaren geçerli olması beklenen benzinin litre fiyatına yaklaşık 1,50 lira, motorinin litre fiyatına ise yaklaşık 5,13 lira zam yapılacağı öngörülüyordu. Ancak bu beklenen artışlar, pompa fiyatlarına yansımadı.

BU HABERİ, iahaber ABONELERİNİN DE
SAĞLADIĞI KATKIYLA OKUYORSUNUZ.

iahaber’E ABONE OL,
BAĞIMSIZ GAZETECİLİĞİ DESTEKLE!

ABONE OL

Zaten abone misiniz?
Üye girişi yapın

Ardından, 13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile motorin üzerindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) yeniden yapılandırıldı.

Bu düzenlemeye göre, 12 Ağustos itibarıyla litre başına 7,74 lira seviyesinde bulunan motorin ÖTV’si, Ağustos sonuna kadar sıfırlandı. KDV etkisinin de hesaba katılmasıyla, bu değişikliğin motorin pompa fiyatında yaklaşık 9,29 liralık bir düşüş yaratması bekleniyor.

Beklenen 5,13 liralık zamın pompa fiyatlarına yansımadığı bu süreçte, fiili ÖTV tutarının sıfırlanması motorin fiyatlarını daha da aşağı çekti.

ÖTV yıl sonuna kadar kademeli artırılacak

Söz konusu düzenleme yalnızca Ağustos ayını değil, motorin için yıl sonuna kadar yeni bir ÖTV takvimini de kapsıyor.

Eylül ayında litre başına 3 lira, Ekim’de 6 lira, Kasım’da 9 lira ve Aralık’ta 12 lira olarak belirlenen ÖTV, 1 Ocak 2027’den itibaren 13,9006 liraya yükselecek.

Mart ayında alınan karar gereği, motorin için belirlenen ÖTV tutarı litre başına 13,9006 liraydı. Ancak eşel mobil sistemi ve vergi indirimleri sayesinde pompaya yansıyan fiili ÖTV tutarı 7,74 liraya kadar gerilemişti.

Motorin, eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarılarak, uluslararası fiyat hareketlerinin bir kısmının ÖTV üzerinden dengelendiği mevcut mekanizmanın yerini, yıl sonuna kadar belirlenmiş bir vergi takvimi aldı.

Benzin ve LPG’de ise eşel mobil uygulaması şimdilik devam edecek. Yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25’i, 30 Eylül’e kadar ÖTV’den karşılanacak. Ancak bu sistem, 1 Ekim’den itibaren benzin ve LPG için sona erecek.

Neden şimdi müdahale edildi?

Bu kararın zamanlamasında, küresel motorin piyasasında son haftalarda meydana gelen ani fiyat dalgalanmaları etkili oldu. Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki müzakerelerde kaydedilen ilerleme sağlanamaması ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasına ilişkin belirsizlikler nedeniyle yeniden yükseldi. Brent petrol fiyatları 90 dolar seviyesine yaklaşırken, motorin fiyatlarındaki artış ham petroldeki yükselişin de üstüne çıktı.

Ancak petrol fiyatları, 13 Ağustos’ta yönünü yeniden aşağı çevirdi. Brent petrol 88 doların, ABD Batı Teksas türü (WTI) petrol ise 82 doların altına düştü.

İran savaşına ilişkin belirsizlikler akaryakıt fiyatlarında düşüşü sınırlıyor Fotoğraf: Yasin Akgül/AFP

Fiyatların gerilemesinde, küresel petrol talebine dair beklentilerin düşürülmesi ve ABD ham petrol stoklarındaki sert artış etkili oldu. Ancak İran savaşı nedeniyle devam eden arz sıkıntıları ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin belirsizlik, fiyatlardaki düşüşü sınırlayan faktörler arasında yer alıyor.

OPEC, 12 Ağustos’ta yayımladığı aylık raporunda 2026 yılı için küresel petrol talebi artış tahminini günlük 580 bin varil olarak revize etti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise, savaşın yakıt arzını kısıtlaması ve fiyatları yükseltmesi nedeniyle küresel petrol talebinin bu yıl günlük 1,6 milyon varil düşeceğini öngördü. Kurumun önceki tahminine göre bu düşüş, günlük 1 milyon varil olarak hesaplanmıştı.

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin verileri de fiyatlar üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırdı. ABD’nin ticari ham petrol stokları, 7 Ağustos’ta sona eren haftada 17,4 milyon varil artarak 424,4 milyon varile ulaştı. Bu, Ocak 2023’ten bu yana kaydedilen en büyük haftalık artış olarak kayıtlara geçti.

Rafineri ürünlerinde dikkat çekici hareketler yaşanıyor. Küresel dizel piyasasında hafta başında ani fiyat dalgalanmaları gözlemlendi. Reuters verilerine göre, ABD’de düşük kükürtlü dizel vadeli kontratları 10 Ağustos’ta yüzde 7,4 artarken, Avrupa’da dizel rafinaj marjları yaklaşık yüzde 10 yükseldi.

Bu durum, pompa fiyatları açısından yalnızca Brent petrol fiyatına bakmanın yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Ham petrol fiyatı düşse bile dizel arzındaki sıkışıklık, motorin fiyatlarının yüksek kalmasına yol açabiliyor.

Asıl baskı neden motorinde?

Motorin piyasasındaki sıkışıklığın arkasında birden fazla arz sorunu bulunuyor. Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıları, motorin arzı üzerindeki baskıyı artırıyor. 11 Ağustos’ta düzenlenen saldırının ardından Orsk rafinerisinde üretim durdu. Rusya’nın yakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları ve Ortadoğu’daki jeopolitik riskler de motorin arzını tehdit ediyor.

ABD’deki distilat stoklarının, motorin ve kalorifer yakıtı dahil, yılın bu döneminde yaklaşık 30 yılın en düşük seviyelerine gerilemesi de piyasadaki kırılganlığı artıran bir diğer etken.

Tarım, taşımacılık ve sanayiden gelen talep, motorin fiyatlarının ham petrolden daha hızlı yükselmesine sebep oluyor.

Etkisi araç sahipleriyle sınırlı değil

Türkiye’de petrol ve petrol ürünlerindeki artışlar yalnızca araç sahiplerini etkilemiyor