Küresel piyasalarda yaşanan petrol ve motorin fiyatlarındaki artış, Türkiye’de akaryakıt maliyetlerini yeniden ekonomi gündeminin merkezine taşıdı. Bu durum karşısında hükümet, motorin üzerinde vergi düzenlemesine gitme kararı aldı.

12 Ağustos’tan itibaren benzinin litre fiyatına yaklaşık 1,50 lira, motorinin litre fiyatına ise yaklaşık 5,13 lira zam yapılması ön görülüyordu. Ancak, bu beklenen artışlar pompa fiyatlarına yansımadı.

BU HABERİ, iahaber ABONELERİNİN DE
SAĞLADIĞI KATKIYLA OKUYORSUNUZ.

iahaber’E ABONE OL,
BAĞIMSIZ GAZETECİLİĞİ DESTEKLE!

ABONE OL

Zaten abone misiniz?
Üye girişi yapın

Sonrasında, 13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile motorindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) yeniden yapılandırıldı.

Bu düzenlemeyle birlikte, 12 Ağustos itibarıyla litre başına 7,74 lira düzeyinde bulunan motorin ÖTV’si, Ağustos ayı sonuna kadar sıfırlandı. Katma Değer Vergisi (KDV) etkisi de göz önüne alındığında, bu düzenlemenin motorin pompa fiyatında yaklaşık 9,29 liralık bir düşüş yaratması öngörülüyor.

Böylece beklenen 5,13 liralık zam pompa fiyatlarına yansımazken, ÖTV’nin sıfırlanması motorin fiyatını daha da aşağı çekmiş oldu.

ÖTV Yıl Sonuna Kadar Kademeli Artacak

Bu düzenleme sadece Ağustos ayını kapsamıyor. Motorin için uygulanacak ÖTV’nin yıl sonuna kadar kademeli bir takvimi de belirlendi.

ÖTV, 1-30 Eylül arası litre başına 3 lira, Ekim’de 6 lira, Kasım’da 9 lira ve Aralık’ta 12 lira olacak. 1 Ocak 2027 itibarıyla ise bu tutar 13,9006 liraya yükselecek.

Mart ayında alınan karar gereği motorin için belirlenen ÖTV tutarı litre başına 13,9006 liraydı. Ancak eşel mobil sistemi ve vergi indirimleri nedeniyle pompaya yansıyan fiili ÖTV son olarak 7,74 liraya kadar gerilemişti.

Motorin, eşel mobil sistemi kapsamından çıkarıldı. Bu durum, uluslararası fiyat hareketlerinin bir kısmının ÖTV üzerinden dengelendiği mevcut mekanizmanın yerini, yıl sonuna kadar öngörülen yeni bir vergi patikasına bırakmış oldu.

Benzin ve LPG’de mevcut eşel mobil uygulaması ise şimdilik devam edecek. Yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25’i 30 Eylül’e kadar ÖTV’den karşılanacak. Ancak bu sistem, 1 Ekim itibarıyla benzin ve LPG için sona erecek.

Neden Şimdi Müdahale Edildi?

Kararın zamanlamasında, küresel motorin piyasasında son günlerde yaşanan sert fiyat dalgalanmaları etkili oldu. Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki müzakerelerde ilerleme sağlanamaması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına dair belirsizlik nedeniyle artış gösterdi. Brent petrol, 90 dolar seviyesine yaklaşırken, motorin fiyatlarındaki artış ham petroldeki yükselişin de üzerine çıktı.

Ancak, 13 Ağustos’ta petrol fiyatları yönünü aşağı çevirdi. Brent petrol 88 doların, ABD Batı Teksas türü (WTI) petrol ise 82 doların altına geriledi.

İran savaşına ilişkin belirsizlikler akaryakıt fiyatlarında düşüşü sınırlıyor Fotoğraf: Yasin Akgül/AFP

Fiyatların gerilemesinde, küresel petrol talebine yönelik beklentilerin düşürülmesi ve ABD ham petrol stoklarındaki belirgin artış etkili oldu. Bununla birlikte, İran savaşı nedeniyle devam eden arz sıkıntıları ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin belirsizlik, fiyatlardaki düşüşü sınırlıyor.

OPEC, 12 Ağustos’ta yayımladığı aylık raporunda 2026 yılı küresel petrol talebi artış tahminini günlük 580 bin varile düşürdü. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise savaşın yakıt arzını kısıtlayarak fiyatları yükselteceğini belirtti ve bu yıl küresel petrol talebinin günlük 1,6 milyon varil düşmesini beklediklerini açıkladı. Bu tahmin, daha önceki 1 milyon varillik düşüş tahmininden daha fazla.

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin verileri de fiyatlar üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırdı. ABD’nin ticari ham petrol stokları 7 Ağustos’ta sona eren haftada 17,4 milyon varil artarak 424,4 milyon varile yükseldi ve bu, Ocak 2023’ten bu yana kaydedilen en büyük haftalık artış oldu.

Rafineri ürünlerinde ise dikkat çekici hareketler yaşanıyor. Küresel dizel piyasasında hafta başında sert fiyat dalgalanmaları gözlemlendi. Reuters’ın verilerine göre, ABD’de düşük kükürtlü dizel vadeli kontratları 10 Ağustos’ta yüzde 7,4 artarken, Avrupa’da dizel rafinaj marjları yaklaşık yüzde 10 yükseldi.

Bu durum, pompa fiyatları açısından yalnızca Brent petrol fiyatına bakmanın yeterli olmadığını gösteriyor. Ham petrol fiyatı düşse bile, dizel arzındaki sıkışıklık motorin fiyatlarının yüksek seyretmesine neden olabiliyor.

Asıl Baskı Neden Motorinde?

Motorin piyasasındaki sıkışıklığın arkasında birden fazla arz sorunu bulunuyor. Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıları, motorin arzı üzerindeki baskıyı artırıyor. 11 Ağustos’ta gerçekleştirilen bir saldırının ardından Orsk rafinerisinde üretim durduruldu. Rusya’nın yakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları ve Ortadoğu’daki jeopolitik riskler de motorin arzını tehdit ediyor.

ABD’deki distilat stokları, motorin ve kalorifer yakıtı dahil olmak üzere, yılın bu dönemi açısından yaklaşık 30 yılın en düşük seviyelerine gerilemesi de piyasadaki kırılganlığı artırıyor.

Tarım, taşımacılık ve sanayiden kaynaklanan talep ise motorin fiyatlarının ham petrolden daha hızlı yükselmesine sebep olabiliyor.

Etkisi Araç Sahipleriyle Sınırlı Değil

Türkiye’de petrol