Küresel petrol piyasalarında motorin fiyatlarının artması, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını yeniden gündemin odak noktası haline getirirken, hükümet motorin üzerindeki vergi düzenlemelerine gitti.

12 Ağustos’tan itibaren benzinin litre fiyatına yaklaşık 1,50 lira, motorinin litre fiyatına ise yaklaşık 5,13 lira zam yapılması bekleniyordu. Ancak bu tahminler, pompa fiyatlarına yansımadı.

BU HABERİ, iahaber ABONELERİNİN DE
SAĞLADIĞI KATKIYLA OKUYORSUNUZ.

iahaber’E ABONE OL,
BAĞIMSIZ GAZETECİLİĞİ DESTEKLE!

ABONE OL

Zaten abone misiniz?
Üye girişi yapın

13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) yeniden düzenlendi.

Bu düzenlemenin ardından 12 Ağustos itibarıyla litre başına 7,74 lira olan motorin ÖTV’si, Ağustos sonuna kadar sıfırlandı. Katma Değer Vergisi (KDV) etkisiyle birlikte bu değişikliğin motorin pompa fiyatında yaklaşık 9,29 lira düşüş yaratması öngörülüyor.

Böylece beklenen 5,13 liralık zam pompa fiyatlarına yansımazken, motorin fiyatındaki düşüşte ÖTV’nin sıfırlanması önemli bir rol oynadı.

ÖTV Yıl Sonuna Kadar Kademeli Olarak Artacak

Düzenleme sadece Ağustos ayını kapsamıyor; motorinde uygulanacak ÖTV için yıl sonuna kadar yeni bir takvim belirlendi.

ÖTV, 1-30 Eylül tarihleri arasında litre başına 3 lira, Ekim’de 6 lira, Kasım’da 9 lira ve Aralık’ta 12 lira olacak. 1 Ocak 2027’den itibaren ise bu rakam 13,9006 lira olarak belirlenmiştir.

Mart ayında alınan karar doğrultusunda motorinde belirlenen ÖTV tutarı litre başına 13,9006 liraydı. Ancak eşel mobil sistemi ve vergi indirimleri nedeniyle pompaya yansıyan fiili ÖTV tutarı son olarak 7,74 liraya kadar gerilemişti.

Motorin, eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarılarak, uluslararası fiyat hareketlerinin bir kısmının ÖTV üzerinden dengelendiği mevcut mekanizmanın yerini alacak yeni bir vergi takvimi ile yönetilmeye başlanacak.

Benzin ve LPG’de ise mevcut eşel mobil uygulaması devam edecek. Yurt içi rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25’i 30 Eylül’e kadar ÖTV’den karşılanacak. Ancak bu sistem 1 Ekim’den itibaren benzin ve LPG için sona erecek.

Müdahalenin Zamanlaması Neden Önemli?

Kararın zamanlamasında, küresel motorin piyasasında son dönemde yaşanan dalgalanmalar etkili oldu. Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki müzakerelerde ilerleme sağlanamaması ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasına dair belirsizlikler nedeniyle yükseldi. Brent petrol 90 dolar seviyesine yaklaşırken, motorin fiyatlarındaki artış da ham petrol fiyatlarıyla birlikte yükseldi.

Ancak petrol fiyatları 13 Ağustos’ta yönünü aşağı çevirerek Brent petrol 88 doların, ABD Batı Teksas türü (WTI) petrol ise 82 doların altına geriledi.

İran savaşına ilişkin belirsizlikler akaryakıt fiyatlarında düşüşü sınırlıyor Fotoğraf: Yasin Akgül/AFP

Fiyatların düşmesinde, küresel petrol talebine ilişkin beklentilerin aşağı çekilmesi ve ABD ham petrol stoklarındaki ciddi artış etkili oldu. Ancak İran savaşı nedeniyle süregelen arz sıkıntıları ve Hürmüz Boğazı’na dair belirsizlikler, fiyatlardaki düşüşü sınırlıyor.

OPEC, 12 Ağustos’ta yayımladığı aylık raporunda 2026 yılı küresel petrol talebi artış tahminini günlük 580 bin varile düşürdü. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise savaşın yakıt arzını kısıtlaması nedeniyle küresel petrol talebinin bu yıl günlük 1,6 milyon varil gerilemesini bekliyor.

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin verileri, fiyatlar üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırıyor. ABD’nin ticari ham petrol stokları, 7 Ağustos’ta sona eren haftada 17,4 milyon varil artarak 424,4 milyon varile ulaştı; bu, Ocak 2023’ten bu yana kaydedilen en büyük haftalık artış oldu.

Rafineri ürünlerinde de dikkat çekici hareketler yaşanıyor. Küresel dizel piyasasında, 10 Ağustos’ta ABD’de düşük kükürtlü dizel vadeli kontratları yüzde 7,4 artarken, Avrupa’da dizel rafinaj marjları yaklaşık yüzde 10 yükseldi.

Bu durum, pompa fiyatları açısından yalnızca Brent petrol fiyatına bakmanın yetersiz olduğunu gösteriyor. Ham petrol fiyatı düşse bile, dizel arzındaki sıkışıklık motorin fiyatlarının yüksek kalmasına neden olabiliyor.

Motorindeki Baskı Neden Kaynaklanıyor?

Motorin piyasasındaki sıkışıklığın arkasında birden fazla arz sorunu bulunuyor. Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıları, motorin arzını olumsuz etkiliyor. En son 11 Ağustos’ta gerçekleştirilen saldırının ardından Orsk rafinerisinde üretim durdu. Rusya’nın yakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları ve Ortadoğu’daki jeopolitik riskler de motorin arzını baskılıyor.

ABD’deki distilat stoklarının, motorin ve kalorifer yakıtı dahil, yılın bu döneminde yaklaşık 30 yılın en düşük seviyelerine gerilemesi de piyasa açısından kırılganlığı artırıyor.

Tarım, taşımacılık ve sanayiden gelen talep artışı motorin fiyatlarının ham petrolden daha hızlı yükselmesine neden olabiliyor.

Etkisi Sadece Araç Sahipleriyle Sınırlı Değil

Türkiye’de petrol ve petrol ürünlerinin fiyatlarındaki artışlar yalnızca araç sahiplerini etkilemiyor. Enerjide yüksek derecede dışa bağımlı olan Türkiye, uluslararası fiyatlarda yaşanan artışların ve döviz kurundaki dalgalanmaların akaryakıt maliyetlerini doğrudan etkilediğini görüyor.

Yük taşımacılığının büyük bir