Harvard Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayan ve küresel entelektüel tarih alanında önemli çalışmalara imza atan Prof. Dr. Aydın, “Adalet, Hürriyet ve Medeniyet: Modern Asya, Afrika ve İslam Düşüncesinin Mirası” başlıklı bir konferans gerçekleştirdi. Prof. Aydın, Avrupa merkezli tarih anlayışına karşı, sömürgecilikten arınmış (dekolonyal) bilgi üretiminin temellerini tartışmaya açtı. Şu günlerde İstanbul’da süregelen ve sömürgeciliğin bilgi üretimi ile teknoloji üzerindeki hegemonyasını eleştiren “World Decolonization Forum” (Dünya Dekolonizasyon Forumu) ile paralel bir entelektüel bağ kuran konuşmasında, sömürgeciliğin tarihsel bir olay olmanın ötesinde, zihinsel mirasının günümüzde de sürdüğünü vurguladı.

“ZEHRİN GELDİĞİ YER İLAÇ OLAMAZ” TARTIŞMASI

Prof. Dr. Aydın, bazı düşünürlerin Avrupa ile kurulan düşünsel ilişkinin tamamen kesilmesi gerektiğini savunduklarını belirterek, “Zehrin geldiği yer ilaç olamaz” yaklaşımının son dönemlerde güçlendiğini ifade etti. Batılı fikirlerle yapılan sentezin toplumları içeriden zehirlediği görüşünün, özellikle “öze dönüş” ve medeniyet ihyası fikrini ön plana çıkardığını dile getiren Aydın, Tanzimat döneminden itibaren Ahmet Cevdet Paşa, Namık Kemal ve Mehmet Akif gibi isimlerin Avrupa düşüncesi ile İslam geleneğini sentezleyerek yeni bir gelecek inşa etmeye çalıştığını belirtti. Bu mirasın tamamen reddedilmesinin haksızlık olacağını vurguladı.

GERÇEK KÜRESEL AYDINLANMA 19. YÜZYILDA ASYA VE İSLAM DÜNYASINDA YAŞANDI

Genel kabul gören “Aydınlanma yalnızca Avrupa’nın başarısıdır” tezine güçlü bir itirazda bulunan Prof. Dr. Aydın, 19. yüzyıldaki gerçek küresel aydınlanmanın Avrupa dışında; Asya, Afrika ve İslam dünyasında gerçekleştiğini savundu. Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı yalnızca siyasi değil, aynı zamanda derin bir fikri mücadele yürüttüğünü belirten Aydın, sunumunda yer alan bir görsele atıfta bulunarak, “Namık Kemal’i o görsele Karl Marx’tan daha karizmatik olduğu için koydum. Çünkü bu kurucu nesil, Avrupa aydınlanmasını alarak kendi haklarını savunacak biçimde yeniden tanımlamış ve insanlık tarihinin en üretken fikir akımlarını inşa etmiştir” dedi.

ASYA VE İSLAM DÜNYASINDA AYDINLANMA HAREKETİ

Prof. Dr. Aydın, 19. yüzyılda Avrupa dışında, Asya, İslam dünyası ve Afrika’da önemli bir aydınlanma hareketinin yaşandığını ifade etti. Bu düşünsel dönüşümün önde gelen isimleri arasında Ahmet Cevdet Paşa ve onun ailesinin yer aldığını belirten Aydın, Cevdet Paşa’nın hem İslam ilim geleneğine hâkim olduğunu, hem de Fransızca öğrenerek Avrupa düşüncesini yakından takip ettiğini kaydetti. Avrupa merkezli tarih anlayışına karşı daha adil bir dünya tarihi perspektifi geliştirdiğini vurguladı.

“İSLAMİ GELENEK İÇTİHATLA YENİDEN YORUMLANDI”

Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı güçlü bir fikri mücadele verdiğini aktaran Prof. Dr. Aydın, Fatma Aliye Hanım başta olmak üzere dönemin aydınlarının, İslam’ın kadınları ezdiği yönündeki tezlere karşı önemli yanıtlar geliştirdiğini ifade etti. Bu kuşağın, İslami geleneği taklit etmek yerine içtihatla yeniden yorumlama cesaretine sahip olduğunu kaydeden Aydın, “Yeni bir dünya tarihi vizyonu geliştirdiler. Bilim üretmenin ve geleceği inşa etmenin Müslüman toplumlar için mümkün olduğunu savundular” şeklinde konuştu.

İSLAM MEDENİYETİ TANIMLANDI

20. yüzyılın başlarında İslam medeniyeti fikrinin yeniden tanımlandığını belirten Prof. Dr. Aydın, Müslüman düşünürlerin İslam medeniyetini yalnızca dini bir çerçevede değil; bilim, felsefe ve hümanizm temelinde de yeniden kurguladıklarını ifade etti. Hz. Muhammed’in, bu dönemde yalnızca Allah’ın Resulü olarak değil; devlet adamı, düşünür ve toplum modeli olarak yeniden ele alındığını aktaran Aydın, Peygamber Efendimizin farklı yönlerinin ön plana çıkarıldığı eserlerle İslam düşüncesinin modern dünyanın meseleleriyle ilişkilendirilmeye çalışıldığını belirtti.

“DÜNYA KURMAYA İHTİYAÇ VAR”

İstiklal Marşı’ndaki “Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal” ifadesinin uzun bir fikri mücadelenin sonucu olduğunu aktaran Prof. Dr. Aydın, bu yaklaşımın Müslüman toplumların eşitlik, özgürlük ve adalet taleplerinin düşünsel temelini oluşturduğunu belirtti. Gandhi’nin “Avrupa’nın medenileşmesi iyi bir şey olabilir” ifadesinin de sömürgeci medeniyet anlayışına yönelik güçlü bir eleştiri olduğunu ifade eden Aydın, Marshall Hodgson’ın İslam tarihini dünya tarihinin merkezine taşıyan önemli isimlerden biri olduğunu vurguladı. Günümüzde daha iyi bir dünya kurma ihtiyacının bulunduğunu belirten Aydın, geçmişin düşünsel mirasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

FİLİSTİN MESELESİ “MEDENİYETLER ÇATIŞMASI” TEZİNİN MERKEZİNDE YER ALDI

Prof. Dr. Aydın, “medeniyetler çatışması” tezinin Filistin meselesi üzerinden şekillendiğini belirterek, bu yaklaşımın küresel siyasette önemli etkiler yarattığını ifade etti. Filistin hareketinin 1960’lı ve 1970’li yıllarda Asya ve Afrika düşüncesinde çok önemli bir yere sahip olduğunu belirten Aydın, Güney Afrika’daki Nelson Mandela hareketiyle birlikte Filistin mücadelesinin özgürlük, eşitlik ve adalet arayışının sembollerinden biri haline geldiğini dile getirdi.

“MEDENİYETLER İTTİFAKI DİYALOG ARAYIŞININ BİR ÖRNEĞİYDİ”

Prof. Dr. Aydın, 2004 yılındaki Medeniyetler İttifakı Konferansı’nın yeni dünya düzeni arayışlarının önemli örneklerinden biri olduğunu belirtti. Konferansta medeniyetler arasında çatışma yerine diyalog kurulmasının amaçlandığını kaydeden Aydın, Asya ve Afrika toplumlarında zamanla bir entelektüel buhran yaşandığını ifade etti. Bazı düşünürlerin Batılı fikirlerle kurulan sentezin başarısız olduğunu savunarak “öze dönüş” fikrini öne çıkardığını, ancak bu yaklaşımın da yeni sorunlar doğurabileceğini belirtti.

<img decoding="async" src="https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/24600928/1200x </p>