Uzun bir süre boyunca yapay zeka konularını ele aldım. Yapay zekanın en yaygın alanlardan biri robotlardır; ancak birçok kişi robotları yalnızca insan biçimindeki ‘Humanoid Robotlar’ ile sınırlı düşünüyor.

Günümüzde “robot” kavramı, sadece fiziksel makinelerle sınırlı kalmamaktadır. Yazılım tabanlı yapay zeka ajanları (AI agentlar), dijital ortamda karar veren, işlem yapan ve görevleri tamamlayan “sanal robotlar” olarak kabul edilmektedir. Gelecekte, fiziksel robotlar ile bu dijital ajanların birleşimi, daha güçlü ve etkili hibrit sistemlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayacaktır.

Robot teknolojileri, hızla gelişen ve yaşamın her alanına entegre olan teknolojiler arasında yer alıyor. Bu alandaki yenilikleri takip etmek neredeyse imkansız hale geldi. Özellikle İran savaşında, robotik teknolojilerin son aşamalarını gözlemledik.

Son zamanlarda meydana gelen çatışmalar, insansız hava araçları (drone’lar) ve otonom sistemlerin savaş alanında kritik bir rol oynamaya başladığını açıkça göstermektedir. Bu durum, robot teknolojilerinin yalnızca endüstride değil, aynı zamanda jeopolitik dengelerde de önemli bir unsur haline geldiğini göstermektedir.

Henüz karada doğrudan bir çatışma yaşanmadığına dikkat çekmek gerekir. Ancak yakın gelecekte, karasal çatışmalarda robotların yoğun bir şekilde kullanılacağı aşikar görünmektedir.

Geleceği anlamak için robotların neler olduğunu anlamak büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, bu yazımda robot tanımına yer vermek istiyorum:

Robot kavramı

“Robot” terimi; fiziksel robotları ve kısaca “bot” olarak adlandırılan sanal yazılım ajanlarını ifade etmek için kullanılmaktadır. Hangi makinelerin robot olarak adlandırılacağı konusunda ise henüz tam bir konsensüs sağlanmamıştır.

Bir robot, bir bilgisayar tarafından programlanabilen, karmaşık eylemleri otomatik olarak gerçekleştirme becerisine sahip bir makinedir. Robotlar, dışsal veya gömülü bir kontrol sistemi ile yönlendirilebilir. Bazı robotlar insan biçiminde tasarlanmış olsa da, genel olarak görevlerine göre şekillenirler. Bu nedenle, bir robotun görünümünden ziyade işlevi daha önemlidir.[1]

Kısaca ifade edecek olursak: Günümüz robotları, çevresindeki olayları algılayabilen, tepki verebilen ve rutin ya da karmaşık görevleri bağımsız bir şekilde yerine getirebilen akıllı makineler olarak tanımlanabilir.[2] Verilerin yönlendirdiği bu çağda, robotları diğer makinelerden ayıran en temel özellikler; zekâları ve bağımsız hareket etme yetenekleridir.

Bu noktada robotları tanımlayan bir diğer önemli unsur, “algıla–karar ver–harekete geç” döngüsüdür. Robotlar, sensörleri aracılığıyla çevrelerini algılar, elde ettikleri verileri analiz ederek karar alır ve bu kararları fiziksel ya da dijital bir eyleme dönüştürür. Bu döngü, robotları klasik otomasyon sistemlerinden ayıran temel farklılıklardan biridir.

Düz robotlar

Robotların endüstriyel uygulamalarda kullanılmaya başlanması 1960’lı yılların başlarına uzanmaktadır. İlk endüstriyel robot, 1961 yılında General Motors’ta kullanılan “Unimate” adı verilen cihazdır ve baskı gibi çeşitli işlemlerde görev almıştır.[3]

Fabrikalarda robotlar genellikle ağır yük kaldırma, taşıma veya montaj hatlarında büyük parçaların yerleştirilmesi gibi tekrarlı işlerde kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra, ameliyat yapabilen, uzay araştırmalarında görev alan ve su altında çalışan robotlar da bulunmaktadır. Robotların gerçekleştirebildiği görevleri sıralamak, bu yazının süresiz devam etmesine neden olabilir.

Birçok görev, insanlar için tehlikeli olduğundan, robotlar bu işleri başarıyla üstlenebilir. Ayrıca, robotların uzmanlık alanlarındaki işlerde insanlardan daha yüksek bir performans sergilediği de bilinmektedir.

Başlangıçta kullanılan robotlar tamamen insan kontrolüne bağımlıydı. Dolayısıyla, operatörler olmadan işlevleri sınırlıydı. Ancak kaynak ve montaj gibi üretim süreçlerinde önemli verimlilik artışları sağladılar. Bu gelişmeler, robotların diğer endüstriyel faaliyetlerde nasıl kullanılabileceği konusunu yöneticiler ve araştırmacılar için öncelikli bir araştırma alanı haline getirdi.

Otonom robotlar

Otonom robotlar, gömülü bilişim donanımı ve yazılımı sayesinde yapay zeka uygulamalarını kullanabilen, karar alternatifleri üretebilen ve bu alternatiflerden uygun olanı eyleme dönüştürebilen, çevresinden veri toplayan ve diğer akıllı sistemlerle iletişim kurabilen makinelerdir. Bu bağlamda “zeki makine” ve “öğrenen makine” terimleri de benzer anlamlarda kullanılmaktadır.

Otonom robotların en önemli sınırlamalarından biri, belirsiz ve öngörülemeyen ortamlarda hata yapabilme olasılıklarıdır. Dijital dünyada bir yapay zeka hatası yalnızca yanlış bir sonuç üretirken, fiziksel dünyada bu hata maddi hasara, operasyonel aksamalara veya güvenlik risklerine yol açabilir. Bu nedenle, otonom sistemlerin genellikle insan gözetimi altında kullanılması tercih edilmektedir.

Bu tanıma göre, otonom robotlar herhangi bir operatör müdahalesi olmadan kendi başlarına karar alıp hareket edebilirler. Yetkinlik seviyelerine bağlı olarak, otonom ve yarı otonom olarak sınıflandırılabilirler.

Otonom robotlar kullanım alanlarına göre şu şekilde çeşitlendirilebilir:

• Endüstriyel robotlar
• Tıbbi operasyon robotları
• Mikroskobik nano robotlar
• Askerî amaçlı robotlar
• Sürü hâlinde çalışan robot sistemleri

Her robot, belirli bir kullanım alanına uygun olarak belirli eylemleri otomatikleştirerek yapay zeka uygulamalarının bir örneğini sergilemektedir.

Tam anlamıyla otonom bir robot aşağıdaki yeteneklere sahip olabilir:

• Kendisi ve çevresi hakkında veri toplamak
• Diğer makineler, robotlar ve insanlarla iletişim kurmak
• Verileri analiz ederek karar almak
• İnsan müdahalesi olmadan uzun süre çalışabilmek
• Çalışma ortamında bağımsız hareket edebilmek
• Zararlı durumlardan kaçınmak

Otonom robotlar, görevlerini yerine getirirken yeni yöntemler öğrenebilir ve mevcut bilgi birikimlerini geliştirebilir. Bu nedenle “öğrenen robotlar” olarak da adlandırılırlar.

Gelecekte kendi kendine bakım yapabilen robotların yaygınlaşması beklenirken, günümüzde otonom robotların da düzenli bakıma ihtiyaç duyduğu unutulmamalıdır.

Tam fiziksel otonomi için en önemli şartlardan biri, robotun kendi bakımını yapabilme yeteneğidir. Günümüzde birçok robot, şarj istasyonunu kendi başına bulup bağlanabilmekte ve bazıları bağımsız olarak hareket edebilmektedir.[4]</