Sosyalizmin geçmişi, yalnızca tek bir sosyalizm anlayışı üzerinden değil, farklı “sosyalizmler” aracılığıyla ele alınabilecek bir derinliğe sahiptir. Sosyalizm, genel geçerliliği olan kapitalizmin dışladığı her şeyi, teorik ve pratik düzlemde tersine çevirmeye çalışan bir akım olarak, politik, ekonomik, sosyokültürel ve ekolojik gibi çeşitli hareketlerle küresel ölçekte yayılmıştır. Bu bağlamda, tarihsel bir perspektif sunarak geçmişten günümüze ve günümüzden geçmişe doğru bir sosyalizm analizi yapmak mümkündür.

Razmig Keucheyan

Rouen Normandiya Üniversitesi’nde çağdaş tarih profesörü olan Jean-Numa Ducange, Lyon Triangle Laboratuvarı’nda siyaset felsefesi araştırma görevlisi Stéphen Roza ve Paris Üniversitesi’nde sosyoloji profesörü olarak görev yapan Razmig Keucheyan, birlikte hazırladıkları “19.–21. Yüzyıl Küresel Sosyalizm Tarihi” adlı eseri, Ayrıntı Yayınları aracılığıyla Seda Erol Le Morellec çevirisiyle yayımladı. Bu kitap, iki yüzyıllık sosyalizm serüvenini, doğuşundan günümüze kadar ideolojik boyutunun ötesinde, siyasi, sosyokültürel ve ekonomik bağlamlarda ele alarak kapsamlı bir inceleme sunuyor. Farklı coğrafyalarda filizlenmiş sosyalist düşünce ve sistemleri karşılaştırarak okuyuculara çeşitli sosyalizm deneyimlerini aktaran bu eser, aynı zamanda seksenden fazla araştırmacının katkı sağladığı kolektif bir çalışmanın ürünüdür ve “küresel sosyalizm sözlüğü” olarak da tanımlanabilir.

Stéphen Roza

Kitap, üç bölümden oluşuyor ve ilk bölümde sosyalizmin doğuşuyla birlikte bu düşüncenin altında yatan kavramlar tarihsel bir çerçevede ele alınıyor. Ahlak, din, faşizm, feminizm, komünizm ve kültür gibi geniş bir yelpazede sosyalist düşüncenin kapsamına giren kavramların incelendiği ikinci bölüm, 1793 Fransası’ndan başlayarak 2008 yılında yaşanan büyük küresel ekonomik krize kadar uzanan iki yüzyıllık dönemde sosyalizm tarihindeki kritik olayların etkilerini değerlendiriyor. Bu bölüm, olayların belirli tarihleri içermesinin yanı sıra, daha büyük bir resmi gözler önüne seriyor. Son bölümde ise, sosyalizme katkıda bulunmuş ve düşünce dağarcığını zenginleştirmiş isimlere yer verilmektedir.

Jean-Numa Ducange

Kitabın yazarları Ducange, Keucheyan ve Roza, “Tüm sosyalizm modelleri şu an bir kriz içindedir. Birçok ülkede seçim krizi yaşanıyor ancak daha derin bir kimlik krizi de söz konusu,” ifadeleriyle durumu özetliyor. Kitap, sosyalist düşüncenin tasfiye öncesi bir değerlendirmesi olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Avrupa’da 1930’lar veya Latin Amerika’da 1970’lerde sosyalist olmanın gerektirdiği cesaret ve kararlılığı hatırlatarak, sosyalizmin her zaman kapitalizmin karşıtı olarak var olacağını belirtiyorlar. Finansal krizler, savaşlar, iklim değişikliği ve salgın hastalıklar gibi zorluklar, sosyalist düşüncenin yeniden şekilleneceği alanları oluşturuyor. Asıl merak edilen ise, bu dönüşümün nasıl bir biçim alacağıdır.

“19.–21. Yüzyıl Küresel Sosyalizm Tarihi” de, Ducange, Keucheyan ve Roza’nın belirttiği gibi, her geçen gün ortaya çıkacak sosyalist düşüncelere rehberlik etmek üzere kapsamlı bir kaynak sunmaktadır.