TBMM’ye 5 Mayıs 2026 tarihinde sunulan Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, özellikle tecil başlığı etrafında yoğun tartışmalara neden oluyor. İktidar yetkilileri, bu düzenlemenin Türkiye ekonomisine önemli bir katkı sağlayacağını savunuyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan, bu teklifi ekonomik bir rahatlama aracı olarak sunarken, ilk bakışta sunulan veriler de oldukça dikkat çekici. Kamu borçlarının tecil süresi 36 aydan 72 aya çıkarılacak ve teminatsız borç sınırı 250 bin liradan 1 milyon liraya yükseltilecek.

Ancak bu durum, borcun yalnızca taksitlendirilmesiyle sınırlı değil. Vergi hukukundaki her kolaylığın arkasında farklı maliyetler, riskler ve çoğu zaman görünmeyen yükler bulunmaktadır.

Tecil, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48’inci maddesinde tanımlanan bir mekanizma. Bu sistem, ekonomik sıkıntıdaki vergi mükelleflerine kamu borçlarını taksitle ödeme fırsatı sunuyor. Devlet, borçlunun üzerine hemen haciz ve satış baskısı yapmadan, ona bir süre tanıyor. Hatta haczedilmiş malların satış süreci başlamış olsa bile, zamanında yapılan tecil başvurusu bu işlemleri durdurabiliyor. Bu nedenle tecil, geleneksel cebri tahsil yöntemlerinin sertliğini azaltan bir güvenlik mekanizması işlevi görüyor.

Ancak mesele sadece yüzeysel görüntüden ibaret değil; görünmeyen yönü de göz önünde bulundurulmalı.

Tecilin kapsamı

Öncelikle, her kamu borcu tecil kapsamına girmiyor. Gelir vergisi, SGK prim borçları, kurumlar vergisi, motorlu taşıtlar vergisi ve bazı öğrenci kredileri tecil edilebilirken, özel tüketim vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, özel iletişim vergisi gibi bazı vergiler kapsam dışında kalıyor. KDV içinse sadece sınırlı bir tecil imkânı mevcut. Yani, kamuoyuna duyurulduğu gibi “her borca uzun vadeli yapılandırma” söz konusu değil.

Dahası, tecilden yararlanmak için kişinin gerçekten zor durumda olduğunu kanıtlaması gerekiyor. Ancak bu durum, yalnızca “çok zor durumdayım” demekle olmuyor. Buradaki “çok zor durum” ifadesi, borcunu ödeyemeyecek durumda olmaktan ziyade, borcunu öderse “işlerinin aksayacağı” anlamında değerlendiriliyor.

Vergi idaresi, mükellefin ekonomik durumunu mali tablolar, likidite oranları, borçluluk seviyesi ve ödeme kapasitesi üzerinden değerlendiriyor. Yargı kararları da bu noktada mükellef üzerinde ispat yükümlülüğünün olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Dolayısıyla, sistem teoride herkese açık görünse de uygulamada ciddi bir bürokratik değerlendirme sürecine tabidir.

Gelelim faiz meselesine

Şu anda tecil faizi yıllık yüzde 39 olarak uygulanıyor. Bu faiz, yalnızca verginin aslına değil; vergi ziyaı cezası, gecikme faizi ve zammına da işleniyor. Dolayısıyla, sistemin çoğu durumda faizin faizi alındığı bir yapı ortaya çıkıyor.

Örneğin, gelirini zamanında beyan etmeyen bir mükellefin durumu ele alındığında, vergi idaresi yalnızca eksik vergiyi talep etmiyor; vergi ziyaı cezası, usulsüzlük/özel usulsüzlük cezası ve gecikme faizleri ile birlikte talep ediyor. Mükellef tecil talep ettiğinde ise toplam borç üzerinden ayrıca yüzde 39 tecil faizi uygulanıyor. Yani, devlet birikmiş faizler üzerinden yeniden faiz işletiyor.

Kısacası, tecil faizi gecikme zammı ve cezalara da uygulandığı için bileşik faiz etkisi yaratıyor.

Bu nedenle, 72 aya kadar taksit imkanı ilk bakışta cazip görünse de uzun vadede borcun maliyetini önemli ölçüde artırabilecek bir yapıya dönüşebiliyor.

Teminat da var

Mesele yalnızca faizle sınırlı değil. Tecil talebi kabul edilen mükelleflerin çoğu, ayrıca teminat göstermek zorunda. Mevcut sistemde borç tutarı 250 bin lirayı geçtiğinde, aşan kısmın yarısı kadar teminat verilmesi gerekmektedir.

Örneğin, tecil edilecek toplam borç 650 bin lira ise, teminat sınırı olan 250 bin lirayı aşan kısmın (650 bin – 250 bin = 400 bin) yarısı kadar, yani 200 bin lira teminat gösterilmelidir.

Kanun teklifinde, 250 bin lira olan teminatsız sınırın 1 milyon liraya çıkarılması, küçük ve orta ölçekli işletmeler açısından önemli bir rahatlama sunabilir. Ancak yüksek tutarlı borçlarda teminat yükümlülüğü devam edecektir.

Ammann dikkat…

Daha kritik bir nokta ise, tecil şartları ihlal edildiğinde, tüm koruma mekanizmasının ortadan kalkmasıdır. Taksitlerden biri aksadığında veya teminat şartları yerine getirilmediğinde, ertelenmiş tüm borç yeniden muaccel hale geliyor. Yani sistem başa dönüyor; gecikme zamları yeniden hesaplanıyor ve kamu idaresi, haciz gibi cebri takip yollarına başvurabiliyor.

Dolayısıyla, tecil sistemi aslında bir af değil; devletin alacağını daha uzun vadeye yayarak tahsil etmeyi amaçlayan kontrollü bir yöntem. Kamu otoritesi açısından bu, mantıklı bir araç olabilir. Zira işletmenin tamamen batması yerine yaşamaya devam etmesi, gelecekte vergi ödeyebilmesi anlamına geliyor. Ancak mükellef açısından durum her zaman bu kadar parlak değil. Özellikle yüksek faiz oranları göz önüne alındığında, tecil bazen borcu hafifleten değil, yalnızca zamana yayan bir mekanizma olabiliyor.

Bugün kamuoyuna müjde olarak sunulan bu düzenlemeye daha dikkatli bir gözle bakmak gerekiyor. Çünkü mesele yalnızca borcu ertelemek değil; bu ertelemenin maliyetleri de dikkate alınmalıdır. Vergi hukukunda, bazen en cazip görünen kolaylıklar, uzun vadede en pahalı finansman yöntemine dönüşebilir.

Son söz

Tecil müessesesi, doğru kullanıldığında işletmelere nefes aldıran, haciz ve satış baskısını erteleyen önemli bir araçtır. Bu yönüyle devlet açısından rasyonel bir tercih olabilir; iflas etmek yerine ayakta kalan ve vergi ödeyebilen bir yapı daha değerlidir.

Ancak diğer tarafı daha tartışmalı bir duruma işaret ediyor. Yüzde 39 seviyesindeki tecil faizi, zaten gecikme zammı ve cezalara eklenen borçların üzerine yeni bir mali yük getiriyor. Bu faiz, genellikle verginin aslıyla sınırlı kalmayıp ceza ve önceki faiz kalemlerine de uygulanarak borcu daha da büyütebiliyor. Bu nedenle, tecil pratikte birçok mükellef için borcu hafifleten değil, zamana yayan pahalı bir finansman aracı haline gelebiliyor.

Teminat yükümlül