1 – KOMİSYON ÇALIŞMALARI

Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nda tartışılan “Terörsüz Türkiye” hedefi, geçici bir söylem ya da anlık bir adım olmaktan ziyade, köklü bir devlet politikasıdır. Bu hedef, vatandaşlarımızın ortak geleceğini güvence altına alan bir yaklaşımın sonucudur. Daha önce bu sorunun çözümü birçok kez denemiş ancak çeşitli sebeplerle başarıya ulaşılamamıştır.

Geçmişte, merhum Turgut ÖZAL’ın demokratikleşme vizyonunu genişleten yaklaşımı, merhum Erdal İNÖNÜ’nün sistematik çözüm önerileri, merhum Süleyman DEMİREL’in devlet tecrübesiyle yürüttüğü çözüm arayışları ve merhum Necmettin ERBAKAN’ın toplumsal bütünleşme ile adalet vurgusu, meselenin tartışılmasına zemin hazırlamış ve iletişim kanallarını açık tutmayı hedeflemiştir. Cumhurbaşkanımız, Başbakanlık döneminde özellikle 2009 ve 2013 yıllarındaki çözüm çabalarında yürütme organı merkezli önemli inisiyatifler geliştirmiştir.

Ancak geçmişte geniş tabanlı bir dinleme zeminini ve nitelikli bir çoğunlukla ortak görüş üretecek kurumsal bir Meclis mekanizmasını işletmek mümkün olmamıştır. Güvenlik iklimi, bölgesel kırılganlıklar ve toplumsal psikolojide biriken yükler, kalıcı bir çerçeve metninin oluşturulmasını geciktirmiş; siyasi alanın çözüm iradesi, ortak bir denetim ve toplumsal sahiplenme mimarisiyle güçlendirilememiştir.

Bugün gelinen noktada, birikmiş tecrübeyi kurumsal akla dönüştüren ve millî iradenin gözlemlenmesini merkeze alan Meclis zemini, aranan bütünlüğün ve sürekliliğin taşıyıcısı olmuştur. siyaset, bu konuda ilk kez güçlü bir inisiyatif almış ve TBMM zemininde mesele bu seviyede sahiplenilmiştir. Sorunun çözümünde siyaset kurumu ve parlamento, bu ölçekte devreye girmiştir.

Silah bırakma süreci, asla bir pazarlığın sonucu değildir. Milletimizin huzur ve birlik konusundaki kararlılığının bir sonucudur. Eğer terör ve şiddetin getirdiği ağır sorunlarla uğraşmamış olsaydık, bütçemizin önemli bir bölümünü yıllarca terörle mücadeleye değil kalkınmaya ayırabilseydik, birçok okulu, üniversiteyi ve hastaneyi çok daha önceden inşa edebilirdik. Daha çok öğrenci, daha nitelikli eğitimle buluşur, daha fazla insan sağlık hizmetlerine daha kolay ve hızlı erişebilirdi.

Bugün ulaşılan bu noktaya çok daha önce ulaşmak mümkündü. İftihar ettiğimiz savunma teknolojimiz, yerli helikopterlerimiz, uydularımız ve millî savunma sanayisinde geldiğimiz bu seviyeye belki daha erken zamanlarda ulaşabilirdik.

Tüm bu kayıpların yanı sıra en ağır bedel elbette canlarla ödenmiştir. Manevi kayıplarımız, unutulmaz acılarımızdır. Her biri ayrı bir ailenin ocağına düşen şehitlerin ve her biri bir ömrü feda eden gazilerin acısı her daim tazedir. Bu vatanı canları pahasına savunan kahramanlarımız, sürecin manevi mimarlarıdır. Atacağımız her adımda, onların emanetine sadakatle bağlı kalacağımızı beyan ediyoruz. Bu sürece katkı veren herkes, bu memleketin temelinde kardeşlik olduğunu göstermiştir ve göstermeye devam edecektir.

1.1. Komisyon Kuruluşuna Giden Süreç

25–26 Ağustos 2024 tarihlerinde Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN, Ahlat ve Malazgirt programlarında kardeşlik hukuku ve birlik vurgusunu öne çıkarmıştır. 30 Ağustos 2024’te Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen Zafer Bayramı programı ve 1 Ekim 2024 tarihinde TBMM Genel Kurulu’nda yaptığı yasama yılı açılış konuşmasında iç cepheyi güçlendirme yaklaşımını gündeme taşımıştır. Cumhurbaşkanımız, sürecin en üst düzeyde sahiplenilmesi ve devlet politikası haline gelmesi için gereken desteği vermiştir.

1 Ekim 2024 tarihinde MHP Genel Başkanı Sayın Devlet BAHÇELİ, TBMM yasama yılı açılışı sonrasında DEM Parti sıralarına yönelerek parti düzenlemeleri hakkında kamuoyuyla bilgi paylaşmıştır. 22 Ekim 2024 tarihinde Sayın BAHÇELİ, TBMM Grup Toplantısı konuşmasında terör örgütünün kurucu lideri Abdullah ÖCALAN’a yönelik çağrısını ve buna bağlı yasal düzenleme başlıklarını duyurmuştur.

27 Şubat 2025’te ÖCALAN’ın örgütüne silah bırakma ve örgütün feshi yönündeki çağrısını içeren metin, DEM Parti Van Milletvekili Sayın Pervin BULDAN ve Sayın Ahmet TÜRK tarafından okunmuştur. Sayın BAHÇELİ, 18 Mayıs 2025 tarihinde açıkladığı bir konuşmasında; örgütün fesih kararıyla yeni bir aşamaya geçildiğini ve önümüzdeki dönemin yol haritasını belirlemek için TBMM’de temsil edilen tüm siyasi partilerin katılımıyla bir Komisyon kurulması gerektiğini ifade etmiştir. CHP Genel Başkanı Sayın Özgür ÖZEL, 20 Mayıs 2025 tarihinde Komisyon kurulması fikrini desteklediklerini belirtmiştir. Ayrıca Yeni Yol Partisi Grubu Başkanı Sayın Bülent KAYA da Komisyon fikrine destek vermiştir.

11 Temmuz 2025 tarihinde Irak’ın Süleymaniye kentinde düzenlenen sembolik törende 30 PKK mensubu silahlarını yakmıştır.

1.2. Komisyonun Kurulması, Yapısı ve Çalışma Prensipleri

Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu; TBMM Başkanı Sayın Numan KURTULMUŞ’un siyasi parti liderleriyle yaptığı görüşmelerin ardından 25 Temmuz 2025 tarihinde Mecliste temsil edilen siyasi partilere yazılı davette bulunmuş ve 5 Ağustos 2025 tarihinde çalışmalarına fiilen başlamıştır.

Kuruluş aşamasında, TBMM’de temsil edilen siyasi partilerden, temsil oranlarıyla uyumlu bir şekilde üye bildiriminde bulunmaları istenmiş; 51 üyelik kompozisyonu esas alınarak çoğulcu ve dengeli bir temsil yapısı oluşturulmuştur. Komisyona katılmama kararı alan bir parti dışında diğer siyasi partiler üyelerini görevlendirirken, oluşan boş kontenjanlar mevcut oranlar dikkate alınarak yeniden dağıtılmış ve ilave üye bildirimleriyle Komisyonun üye sayısı 51’e tamamlanmıştır. Meclisteki temsil tablosuna bakıldığında, Komisyonun toplumsal temsili geniş bir zemine oturmuş ve demokratik meşruiyet açısından güçlü bir başlangıç imkânı doğmuştur.

Komisyon, çalışmalarını yürütürken toplam 20 toplantı gerçekleştirmiştir. Bu toplantılarda Adalet Bakanı Sayın Yılmaz TUNÇ, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Sayın Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ, Dışişleri Bakanı Sayın Hakan FİDAN, İçişleri Bakanı Sayın Ali YERLİKAYA, Millî Savunma Bakanı Sayın Yaşar GÜLER ve Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı Sayın İbrahim KALIN sunumlarını yapmışlardır. Şehit aileleri ve gaziler, Diyarbakır Anneleri, Barış Anneleri, Cumartesi Anneleri, insan hakları örgütleri, baro başkanları, önceki dönem Meclis başkanları, işçi ve memur sendikaları ile işveren temsilcileri, çatışma çözümü alanında çalışan akademisyenler, sivil toplum ve düşünce kuruluşları ile hukuk alanında faaliyet gösteren temsilciler, emekli güvenlik mensuplarının kurduğu dernekler ve gençlik ve kadın sivil toplum kuruluşları dinlenmiştir.

Bu kapsamda, Komisyon 137 kurum temsilcisi ve kişinin bilgi ve görüşüne başvurarak raporun