Son yıllarda, toplumu derinden etkileyen bir ruh hali yaygınlaşmış durumda; bu da “sıkışmışlık” hissidir. Bu durum, sadece ekonomik zorluklar ve geçim sıkıntılarıyla açıklanamayacak kadar karmaşık bir durumu işaret ediyor. Bu his, bireylerin dünyayı algılayış biçimlerini, geleceğe dair umutlarını ve günlük yaşamlarını organize etme şekillerini köklü bir biçimde etkileyen bir psikolojik iklim oluşturuyor.

Veri Pusulası’nın Nisan 2026 tarihli araştırması, “Kontrollü hayat: Bugünü yönetmek, yarını düşünmek” konusuna odaklanarak, bireylerin ekonomik baskı altında nasıl bir yaşam sürdüğünü incelemeyi amaçladı. Araştırma, geçim koşulları, tasarruf ve harcama alışkanlıkları ile tüketim tercihleri arasındaki ilişkiyi değerlendirerek, bugünkü yaşam stratejileri ile geleceğe dair beklenti ve kaygılar arasındaki bağı ortaya koydu.

Araştırmanın bir diğer amacı ise gelecek kaygısını ve güvensizlik kaynaklarını anlamaktı. Bireylerin gelecek kaygısının düzeyi, nedenleri, yaygınlığı, zaman algısı ve güven duygusunu besleyen unsurlar detaylı bir şekilde incelendi.

Anksiyete yaygınlaşmış, stres norm haline gelmiş

Araştırmanın sonuçları, toplumsal bir fotoğrafın iki ana karakterini ortaya koyuyor. İlk olarak, bireyler gündelik yaşamlarını ve hanelerinin sürdürülebilirliğini sağlamakta zorlanıyor. İkincisi, bu zorluk sadece geçici bir durum değil; aksine, bireyler sürekli bir kaygı hissi içinde, hayatta kalmaya odaklanmış bir yaşam sürüyorlar.

Araştırmada, bireylerin anksiyete seviyelerini ölçmek için evrensel bir ölçek kullanıldı. Sonuçlar, toplumun yalnızca yüzde 17’sinin minimal düzeyde anksiyete yaşadığını, geri kalan çoğunluğun ise hafif, orta veya şiddetli düzeyde kaygı içinde olduğunu ortaya koydu.

Bu bulgu, yalnızca sayısal bir veri olmanın ötesinde, dağılımın yapısında anlam kazanıyor. Her 6 kişiden 5’i, hafif, orta ve şiddetli anksiyete gruplarında yer alırken, grupların büyüklükleri birbirine oldukça yakın. Bu durum, kaygının belirli bir kesimde yoğunlaşmadığını, geniş bir yelpazeye yayıldığını gösteriyor.

Kaygı, artık marjinal bir durum olmaktan çıkıp, norm haline gelmiş durumda. Her demografik, sınıfsal ve sosyolojik grupta anksiyete seviyesi farklılık gösterse de, kaygı hali oldukça yaygın ve yüksek seyrediyor.

Bir bakıma kaygı, günlük yaşamın doğal bir parçası haline gelmiş, bir anlamda alışılmış bir duygu durumu oluşturmuş durumda.

Belirsizlik kalıcılaştıkça gelecek algısı bozuluyor

Geleceğe yönelik kaygıyı değerlendirmek amacıyla, Dark Future Scale (DFS) adlı evrensel bir ölçek kullanıldı. Bulgular, anksiyetenin mevcut koşullara verilen bir tepki olmanın ötesinde, geleceğe dair sistematik bir karamsarlık içerdiğini gösteriyor.

Toplumun yaklaşık yarısı, yüksek veya çok yüksek düzeyde gelecek kaygısı taşıyor. Geleceğin daha kötüye gideceğine dair bir karamsarlık, kaygı ve korku hissi var. Bu bulgular, bireylerin yalnızca kaygılı olmadığını, aynı zamanda geleceksizliğe sıkıştığını gösteriyor.

Bireyler, bugünü zor yaşamanın yanı sıra, geleceği de güvenli bir alan olarak görmüyor. Gelecek algısının bu şekilde bozulması, bireylerin davranışlarını doğrudan etkiliyor. Araştırmanın bulguları, belirsiz ve tehditkâr bir geleceğe yatırım yapmadıklarını ve uzun vadeli planlar kurmaktan kaçındıklarını ortaya koyuyor.

Bu durum, gelecek kaygısının sadece psikolojik bir etki değil, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal davranışları belirleyen temel bir değişken haline geldiğini gösteriyor.

Ekonomik durum ve psikoloji doğrudan bağlantılı

Araştırma, ekonomik durum ile psikolojik durum arasında güçlü bir ilişki olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Geçim sıkıntısı çeken veya borçlu bireylerde kaygı düzeyinin belirgin şekilde arttığı görüldü. Bu bulgu, ekonomik sorunların sadece gelirle sınırlı kalmadığını, bireylerin ruh hali, stres seviyesi ve yaşam memnuniyeti üzerinde doğrudan etkili olduğunu gösteriyor.

Türkiye’deki ekonomik kriz, sadece bir “refah kaybı” değil. 2017’den bu yana artarak süregelen bu kriz, ekonomik bir tufana dönüşmüş durumda. Uzun süreli etkileri nedeniyle, bu durum toplum ve bireyler için bir psikolojik dayanıklılık krizi olarak da değerlendirilebilir.

Yaş gruplarına bakıldığında, gençlerin daha yüksek kaygı seviyelerine sahip olduğu dikkat çekiyor. Özellikle 18–29 yaş grubunda kaygı oranlarının yüksek olması, geleceğe dair belirsizliğin bu kesimde daha fazla hissedildiğinin bir göstergesi.

Bu durum, gençlerin ruh halinin ötesinde, toplumun geleceğine dair önemli bir işaret taşıyor. Gençlerin gelecekten kopması, uzun vadede ekonomik üretkenlik kaybı, girişimcilikte azalma ve beyin göçü gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir. Daha kritik olan nokta, gençlerin geleceksizliğe mahkûmiyet duygusunun öfkeyi tetiklemesidir. Bu öfke, hem bireylerin kendilerine hem de dışarıya karşı şiddet eğilimlerini artırıyor. Bu şiddet eğiliminin yaratacağı potansiyel sonuçları, günlük yaşamda gözlemlemek mümkün.

Bulgular bir arada değerlendirildiğinde, her 5 kişiden 4’ünün negatif bir ruh halinde olduğu görülüyor. Bu oran, yalnızca bireysel memnuniyetsizliği değil, aynı zamanda kolektif bir kaygı durumunu da ifade ediyor.

Bu yoğun negatif duygu durumu, toplumun karar alma süreçlerinden siyasal davranışlarına kadar geniş bir etki alanına sahip olabilir. Bireylerin yalnızca ekonomik olarak zorlandıkları değil, bu zorlukların yaygın ve sürekli bir kaygı durumuna dönüşmesi, bireylerin davranışlarını ve