SÖZCÜ ABD TEMSİLCİSİ SERDAR CEBE

Türkiye’nin 250 Boeing yolcu uçağı ve yeni F-16 paketine yönelik büyük siparişi, Trump ile Boeing arasındaki işbirliğinin son aşamasını temsil ediyor.

Bu ilişki, 2017’deki Air Force One müzakereleri ile başlamış olup, Trump’ın ikinci döneminde büyük savunma projeleri ve diplomatik müzakerelerle daha da derinleşti.

Trump için Boeing, Amerikan üretiminin bir sembolü iken; Boeing açısından bu ilişki, milyarlarca dolarlık sözleşmelerin yanı sıra Beyaz Saray ile kurulan yakın bir bağı ifade ediyor.

İlk dönemden ikinci döneme uzanan bu ortaklık, Trump ve Boeing arasındaki hikayenin yalnızca geçici bir başkanlık dönemine sıkışmadığını gösteriyor. 2017’den başlayarak 2025 ve sonrasına kadar uzanan bu ilişki, savunma ihaleleri ve uluslararası diplomasi aracılığıyla elde edilen büyük ölçekli siparişleri kapsıyor.

TRUMP BOEİNG’İ NEDEN BU KADAR PARLATIYOR?

Trump’ın Boeing’i neden bu kadar ön plana çıkardığı sorusu, pek çok yanıtı beraberinde getiriyor.

İlk döneminde, 2017-2021 arasında Boeing ile olan ilişkisi oldukça dikkat çekiciydi. Trump göreve gelir gelmez, “Boeing’in yeni başkanlık uçağının maliyeti kontrolden çıktı” diyerek çıkış yaptı ve ardından şirketin CEO’su ile masaya oturup Airforce One’ı 3.9 milyar dolara satın aldı. Bu, Trump’ın “Ben pazarlık yaparım, ABD kazanır” mesajının bir örneği olarak değerlendirilebilir.

Trump, Suudi Arabistan’a 110 milyar dolarlık silah paketi sunarak, Katar’a 12 milyar dolarlık F-15 satışı yaparak ve Kuveyt’e de Süper Hornet satışı için baskı yaparak Boeing’in kârlılığını artırdı. Yabancı liderlere “ABD uçağı al, dost kalalım” mesajı vererek, Boeing’in kasasını doldurmayı başardı.

Boeing’in Washington’daki lobi faaliyetleri bu süreçte zirveye ulaştı; 2018 yılında 15 milyon doları aşan bir lobi harcaması gerçekleştirdi. 2017’deki vergi reformu ile 1.1 milyar dolarlık vergi avantajı sağlandı ve 20 milyar dolarlık hisse geri alımı bu sürecin bir göstergesi oldu.

Şirket, Trump’ın yemin törenine 1 milyon dolar bağışta bulunarak, bu siyasi dostluğu pekiştirdi. Boeing ve Trump arasındaki ilişki, ikinci dönemde de sürmeye devam ediyor.

Dev siparişler, yeni tartışmaları da beraberinde getirmekte. 2025’te Beyaz Saray’a geri dönmeyi planlayan Trump, Boeing ile olan ilişkisini daha da güçlendirme niyetinde.

ORTA DOĞU ATAĞI YAPTI

Trump, Orta Doğu’da önemli bir hamle yaptı. Birleşik Arap Emirlikleri’nin ulusal hava yolu Etihad, Boeing 787 ve 777X modellerinden oluşan büyük bir filo siparişi verdi. Trump, bu durumu 200 milyar dolarlık ABD-BAE anlaşmasının bir simgesi olarak duyurdu.

TÜRKİYE İLE DEV PAZARLIK

Türkiye ile de büyük bir pazarlık süreci yaşanıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 25 Eylül’de Washington’da olacak ve burada Türkiye’nin 250 adet Boeing yolcu uçağı siparişi ile yeni F-16 anlaşması masaya yatırılacak.

DİPLOMATİK KOZ

Trump’ın Boeing’i diplomatik bir koz olarak kullanması dikkat çekiyor. Airforce One krizine dönmek gerekirse, yeni başkanlık uçağının teslimatı 2027 yılına sarkmış durumda. Trump, gecikmelerden dolayı öfkeli. Boeing ise tedarik zinciri sorunları ile mücadele ediyor. Ayrıca, yeni nesil savaş uçağı projeleri de gündemde.

ABD Hava Kuvvetleri için 6. nesil savaş uçağı projesi olan F-47’nin ana üreticisi olarak Boeing seçildi. Bu durum, şirketin askeri havacılık alanındaki gücünü artırdı.

Gökyüzü her zaman mavi değil. Ticaret savaşları, Çin ile olan müzakereler ve Katar’ın Trump’a hediye etmeyi planladığı lüks Boeing 747-8 gibi etik tartışmalar, şirket ve Beyaz Saray için zorluklar yaratıyor ancak Trump bu durumları pek umursamıyor gibi görünüyor.

Neden Boeing? Trump için Boeing, ABD sanayisinin canlı bir vitrinini oluşturuyor. Devlet ihaleleri, ihracat siparişleri ve iş yaratma vaadi, Trump için büyük önem taşıyor. Seçmen ve iş dünyasına güçlü bir mesaj verme imkanı sunuyor.

Resmi olarak ilgisi olmasa da, Trump’ın ABD içinde popülerliğini artırmak için bu anlaşmaların önemini vurgulamak gerekiyor. Boeing içinse, Trump dönemi milyarlarca dolarlık sözleşmeler ve Beyaz Saray ile kurulan sıcak ilişkiler anlamına geliyor.

Trump, Boeing’i ‘Made in USA’ sloganının bir parçası haline getiriyor. Birinci dönemde gösterişli ve vergi anlaşmalarıyla başlayan bu ilişki, ikinci dönemde dev siparişler, gecikmeler ve diplomatik müzakerelerle devam ediyor.

Boeing’in kasası dolarken, Trump’ın hem iç politikada hem de küresel sahnede ABD’nin uçağı üzerinden güç gösterisi yapma çabası da sürüyor.