ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri harekâtı, Kongre onayı olmadan ne kadar sürdürülebilir sorusunu gündeme getiriyor. Anayasa gereği, “başkomutan” unvanıyla Trump, askerî operasyon başlatabiliyor, ancak 48 saat içerisinde Kongre’yi bilgilendirmekle yükümlü. Trump, İran ile ilgili askerî harekât hakkında gerekli bilgilendirmeyi 2 Mart’ta yaptı. Ancak böyle bir operasyon, Kongre ve Senato onayı olmadan yalnızca 60 gün sürebiliyor ve bu süre 1 Mayıs’ta sona erecek.

Eğer Washington ile Tahran arasında o tarihe kadar bir çözüm sağlanamazsa, Trump’ın askeri harekâtı devam ettirmek için yeni stratejiler belirlemesi gerekecek. İkinci başkanlık döneminde sık sık parlamentoyu bypass eden Trump’ın elinde birden fazla seçenek mevcut.

Savaş Yetkileri Kararı nedir?

Kongre ile başkan arasındaki savaş yetkilerinin düzenlendiği Savaş Yetkileri Kararı (War Powers Resolution), 1973 yılında kabul edilmiştir. O dönemki başkan Richard Nixon, bu yasayı onaylamamış ancak Kongre tarafından üçte iki çoğunlukla geçilmiş ve yasa yürürlüğe girmiştir.

Bu düzenlemenin, ABD’nin 1950’lerden itibaren içinde bulunduğu ve 1964’te Kongre onayı almadan devam eden Vietnam Savaşı’ndan bir ders olarak ortaya çıktığı düşünülüyor. ABD Anayasası, savaş konusunu iki ayrı yetki ile belirlemiş durumda: Başkan, silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır; ancak savaş ilan etme yetkisi yalnızca Kongre’ye aittir. Günümüzde resmi savaş ilanı yapmanın ise modası geçmiş durumda. Kongre, son resmi savaş ilanını 4 Haziran 1942’de, İkinci Dünya Savaşı sırasında yapmıştır.

Savaş Yetkileri Kararı, resmi savaş ilanı olmadan yürütülen modern çatışmalarda Kongre’nin yetkisini korurken, başkana acil durumlarda hareket etme alanı da tanıyor. Gelecek süreçte atılacak adımlar, hem Washington’daki kararlar hem de Ortadoğu’daki gelişmelere bağlı olarak şekillenecek.

Sadece 30 gün uzatma

ABD Başkanı, bu yasa çerçevesinde 60 günlük süreyi bir kereye mahsus 30 gün daha uzatabiliyor. Bu yeni süre, birliklerin düzenli bir şekilde geri çekilmesi amacıyla öngörülüyor.

DW’ye konuşan Aspen Institute Deutschland Başkanı Stormy-Annika Mildner, bu uzatmanın en muhtemel senaryo olduğunu belirtti:

“Trump’ın ek 30 günlük süreyi kullanacağını düşünüyorum. Gerekçe olarak, çatışmada ilerleme kaydedildiğini, ateşkesin sürdüğünü ve savaşın sona ermesinin yakın olduğunu ileri sürecektir.”

Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki durum kötüleşirse ve geçici ateşkes sürekli ihlal edilirse, bu gerekçe zayıflayabilir. Mildner, “Çatışma yeniden tırmanırsa, bu 30 gün için sunulan argüman, zaten tartışmalı olan hukuki gerekçeyi daha da tartışmalı hale getirir,” dedi.

New York Times, başka bir olasılığı daha öne sürüyor: Trump, 60 günlük kuralın bu savaş için geçerli olmadığını savunabilir. Trump’ın sıkça eleştirdiği selefi Barack Obama, 2011’de Birleşmiş Milletler onaylı Libya hava saldırıları için benzer bir savunma yapmıştı.

Savaşa karşı beş karar tasarısı, beş ret

ABD başkanları, genellikle büyük askeri operasyonlardan önce halkın ve Kongre’nin desteğini sağlamaya çalışmıştır. Örneğin, George W. Bush 2003 Irak Savaşı öncesinde Kongre’nin onayını almıştı. Trump’ın İran’a yönelik ortak saldırılarda bu desteği almaması, muhalefetteki Demokratların sıkça eleştirdiği bir nokta oldu.

Mart ayından bu yana Kongre’nin iki kanadında toplam beş oylama gerçekleştirildi. Bu karar tasarıları, Trump’ın tutumunu zorlaştırmayı hedefliyordu. Ancak, tasarılar Senato ve Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi çoğunluğun oylarıyla reddedildi. Bazı oylamalar ise kıl payı farkla sonuçlandı.

Mildner, bu durumu şu şekilde değerlendiriyor: “Kongre’nin savaşı fiilen sona erdirmek için karar tasarıları dışında sınırlı imkânı var. En etkili araçlardan biri, finansmanı durdurmaktır; ancak bunun siyasi olarak uygulanması oldukça zor.”

ABD ordusu, toplumla sıkı bir şekilde iç içe geçmiş durumda. Askerlerin finansmanını kesmek, parti sınırlarını aşan büyük bir tepki doğurabilir.

Kongre şimdiden ara seçimleri düşünüyor

Ancak Kongre’deki önceki beş oylama, 60 günlük sürenin dolmasından sonra yapılacak altıncı oylamanın kolay geçeceği anlamına gelmiyor. New York Times’a göre, birçok Cumhuriyetçi, gelecekteki oy tercihlerini yeniden değerlendireceklerini belirtmiş durumda.

Utah Cumhuriyetçi Senatörü John Curtis, yayımlanan bir makalede tutumunu net bir şekilde ifade etti: “Kongre onayı olmadan 60 günlük süreyi aşan sürekli bir askeri operasyonu desteklemeyeceğim.”

Ancak Aspen Enstitüsü Almanya Başkanı Mildner, böyle bir yetkilendirmeyi pek olası görmüyor:

“Birçok Cumhuriyetçi için savaşı sona erdirmeye yönelik karar tasarılarına hayır demek, operasyonun devamını aktif olarak onaylamaktan çok daha kolay. İkincisi, maliyet ve riskler açısından ortak sorumluluk anlamına gelir. Bu, özellikle ara seçimler öncesinde siyasi olarak büyük bir risk oluşturur.”

3 Kasım’da yapılacak ara seçimlerde, Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesinin tamamı ile Senato’nun 100 sandalyesinden 35’i yeniden belirlenecek. Ara seçimler, geçmişte sıkça başkanın yönetimini cezalandırma fırsatı olmuştur. Bu yıl da anketler, Trump’ın Cumhuriyetçilerin Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu kaybedebileceğini gösteriyor.

Washington merkezli Brookings Enstitüsü uzmanı Jonathan Katz, DW’ye yaptığı açıklamada, özellikle çekişmeli eyaletlerde adayların anketleri dikkatle izlediklerini belirtti:

“Aynı zamanda, ara seçimler öncesinde Trump’ın askeri operasyonuna karşı oy vermek, siyasi anlamda riskli bir hamle olabilirdi. Cumhuriyetçi Kongre üyeleri, başkanla çatışmak yerine sessiz kalmayı tercih edebilir.”

Trump’ın düşük popülaritesinin nedenlerinden biri de yüksek yaşam maliyetleri. İran savaşı nedeniyle artan akaryakıt fiyatları bu durumu daha da zorlaştırıyor. Trump’a bağlı MAGA (Amerika’yı Yeniden Muhteşem Yap) hareketinin tabanından da savaşa yönelik eleştiriler gelmeye başladı. Başkan üzerindeki baskı oldukça fazla; Kongre’nin nasıl bir rol oynayacağına bakılmaksızın, Trump’ın ara seçimlerden önce itibarını kurtaracak bir çözüm bulması gerekiyor.